Ik heb bloedarmoede

Onderwerp
Synoniemen
Anemie

In het kort

  • Bloedarmoede betekent dat u te weinig rode bloedcellen in uw bloed heeft of dat uw rode bloedcellen niet goed werken.
  • Mannen hebben bloedarmoede als het hemoglobinegehalte (Hb) lager is dan 8,5.
  • Vrouwen hebben bloedarmoede als het Hb lager is dan 7,5.
  • U kunt zich moe voelen, duizelig zijn, het gevoel hebben dat u flauwvalt of snel kortademig worden.
  • De meest voorkomende oorzaak is een tekort aan ijzer.

Wat is bloedarmoede?

Bloedarmoede betekent dat er te weinig rode bloedcellen in het bloed zitten of dat de rode bloedcellen niet goed werken. Daardoor kan het bloed minder zuurstof vervoeren en kunt u verschillende klachten krijgen.

In de rode bloedcel zit hemoglobine (Hb). Hemoglobine is nodig om zuurstof te vervoeren vanuit uw longen naar alle delen van het lichaam.

Om te bepalen of u bloedarmoede heeft, wordt gekeken naar de waarde van het Hb in het bloed.

Mannen hebben bloedarmoede als het Hb lager is dan 8,5 mmol/l.
Vrouwen hebben bloedarmoede als het Hb lager is dan 7,5 mmol/l.
Voor zwangeren en kinderen gelden andere waarden.

De medische term voor bloedarmoede is anemie.

Wat zijn de verschijnselen van bloedarmoede?

Door bloedarmoede kunt u last hebben van:

  • een moe en zwak gevoel
  • snel kortademig worden bij inspanning
  • duizeligheid
  • het gevoel flauw te vallen
  • hartkloppingen
  • zweten
  • hoofdpijn
  • oorsuizen
  • bleekheid (bij ernstige bloedarmoede)

Hoe ontstaat bloedarmoede?

Bloedarmoede kan ontstaan door:

  • een tekort aan ijzer (dit is de meest voorkomende oorzaak)
  • een tekort aan vitamine B12
  • een tekort aan foliumzuur
  • een chronische ziekte, infectie of ontsteking
  • een erfelijke afwijking

Door bloedonderzoek kan uw huisarts de oorzaak van uw bloedarmoede vinden.

Bloedarmoede door een tekort aan ijzer

IJzer is de belangrijkste bouwsteen van hemoglobine. Een ijzertekort kan bijvoorbeeld in de volgende situaties ontstaan:

  • U verliest bloed
    • na een operatie, bevalling of miskraam
    • na een periode met langdurige of heftige menstruaties
    • na een periode waarin u langere tijd (ongemerkt) kleine beetjes bloed verliest, bijvoorbeeld in uw maag of darmen. Dit kan gebeuren door bepaalde pijnstillers (ibuprofen, diclofenac) of bij een ziekte van de maag of darmen.
  • Het lichaam heeft meer ijzer nodig.
    Dit is bijvoorbeeld zo als een kind in de groei is en bij een vrouw in de zwangerschap. Via de voeding krijgen de meeste mensen in Nederland genoeg ijzer binnen om aan een grotere ijzerbehoefte te voldoen.
  • Iemand eet heel lang, heel weinig voeding waar ijzer inzit.
    Bijvoorbeeld mensen met heel weinig eetlust of mensen die heel streng aan de lijn doen.
  • Uw lichaam kan het ijzer uit de voeding niet goed opnemen.
    Dit is bijvoorbeeld zo bij bepaalde maag-darmziektes.

Bloedarmoede door een tekort aan vitamine B12

  • Meestal komt dit door een ziekte van de maag of darmen (zoals atrofische gastritis of de ziekte van Crohn). De vitamine B12 kan dan niet voldoende door uw lichaam worden opgenomen.
  • Een andere oorzaak kan te weinig vitamine B12 in de voeding zijn. De meeste mensen krijgen voldoende vitamine B12 binnen via de voeding. Alleen als u maandenlang geen of te weinig dierlijke producten eet (vlees, vis, melk, kaas, eieren) en weinig goede vervangende voeding neemt, kunt u een tekort aan vitamine B12 krijgen. Dit kan bijvoorbeeld voorkomen bij:
    • vegetariërs (mensen die geen vlees eten) als ze onvoldoende gevarieerd eten en onvoldoende melkproducten en eieren gebruiken
    • veganisten (mensen die geen vlees, vis, eieren en melkproducten eten)
    • alcoholisten
    • mensen met heel weinig eetlust of die streng aan de lijn doen
  • Een andere oorzaak is langdurig gebruik van bepaalde medicijnen, zoals:
    • protonpompremmers: bijvoorbeeld omeprazol of pantoprazol
    • een diabetesmiddel: metformine 

Bloedarmoede door een tekort aan foliumzuur

Dit komt vooral voor bij mensen die te weinig voeding nemen waar foliumzuur inzit. Foliumzuur zit vooral in lever, asperges, spinazie, volkorenproducten en peulvruchten.

Alcoholisten hebben ook risico op een tekort aan foliumzuur, met name als ze ongezond eten.

Bloedarmoede door een chronische ziekte

Een chronische ziekte kan de aanmaak van hemoglobine verstoren. Bijvoorbeeld reumatoïde artritis, kanker of infecties die vaak optreden of lang duren. Waarschijnlijk worden in deze situaties de rode bloedcellen ook sneller afgebroken.

Bloedarmoede door een erfelijke afwijking

Een erfelijke afwijking van de hemoglobine kan bloedarmoede veroorzaken. De rode bloedcellen kunnen dan minder zuurstof vervoeren en worden sneller afgebroken.
Voorbeelden van deze afwijkingen zijn sikkelcelziekte en thalassemie. Deze afwijkingen komen meer voor bij mensen uit landen rond de Middellandse zee, uit Centraal Afrika en Suriname. 

Omeprazol is een maagzuurremmer. Het behoort tot de protonpompremmers. Het vermindert de aanmaak van zuur in de maag.

Artsen schrijven het voor bij maagklachten, maag- en darmzweren en bij het syndroom van Zollinger-Ellison.

Bron: Apotheek.nl

Metformine is een verlager van het bloedglucose. Het behoort tot de biguaniden. Het vermindert de hoeveelheid glucose in het bloed en vermindert de eetlust.

Artsen schrijven het voor bij diabetes mellitus (suikerziekte) en bij verminderde vruchtbaarheid.

Bron: Apotheek.nl

Diclofenac is een ontstekingsremmende pijnstiller. Dit soort pijnstillers wordt ook wel NSAID's genoemd. Het werkt pijnstillend, ontstekingsremmend en koortsverlagend.

Het is te gebruiken bij pijn waarbij ook sprake is van een ontsteking, zoals bij gewrichtspijn, reumatoïde artritis, ziekte van Bechterew en jicht.

Bovendien bij koliekpijn, menstruatieklachten, zoals abnormaal vaginaal bloedverlies, migraine en hoofdpijn. Het wordt soms ook gebruikt bij artrose (versleten gewrichten), spierpijn en klachten door griep of verkoudheid.

Bron: Apotheek.nl

Foliumzuur wordt ook wel vitamine B11 genoemd. Het is vooral aanwezig in groenten en volkorenproducten.

Foliumzuur speelt een belangrijke rol in het lichaam. Het is bijvoorbeeld nodig voor de aanmaak van de rode bloedcellen en voor de werking van de zenuwen. Bovendien is het zeer belangrijk voor de ontwikkeling van het zenuwstelsel van de ongeboren baby.

Ons lichaam kan foliumzuur niet zelf maken. Daarom moeten we het via ons voedsel binnenkrijgen. Foliumzuur verlaat het lichaam in kleine hoeveelheden via de urine. Om gezond te blijven, is daarom telkens een nieuwe hoeveelheid foliumzuur via het voedsel nodig.

Het is te gebruiken om aangeboren afwijkingen te voorkomen bij zwangerschap en kinderwens, bij vitaminegebrek, bij bepaalde vormen van bloedarmoede en bij homocystinurie (een stofwisselingsziekte).

Bron: Apotheek.nl

Pantoprazol is een maagzuurremmer. Het behoort tot de protonpompremmers. Het vermindert de aanmaak van zuur in de maag.

Artsen schrijven het voor bij maagklachten, maag- en darmzweer en het syndroom van Zollinger-Ellison.

Bron: Apotheek.nl

Adviezen bij bloedarmoede

Wanneer u gezond en afwisselend eet, krijgt u genoeg bouwstoffen binnen om rode bloedcellen aan te maken.

In de volgende situaties is het verstandig extra producten te eten waar veel ijzer, vitamine B12 en foliumzuur in zit:

  • Uw voedingspatroon wijkt erg af, bijvoorbeeld door een zeer eenzijdig dieet of omdat u veganist bent.
  • U heeft een grote behoefte aan bouwstoffen. Dat is bijvoorbeeld zo bij kinderen in de groei of bij vrouwen tijdens de zwangerschap.
  • U bent chronisch ziek.
  • U verliest veel bloed bij uw menstruaties.

Waar zit veel ijzer in?

  • in vrijwel alle vleessoorten
  • in bepaalde vissoorten (kabeljauw, haring en sardines)
  • in bepaalde schaal- en schelpdieren (garnalen, mosselen en oesters)
  • in peulvruchten zoals bruine en witte bonen, linzen en sojabonen
  • in vrijwel alle noten
  • in brood
  • in gedroogd fruit, met name abrikozen en vijgen
  • in bepaalde groenten, met name andijvie, artisjok, broccoli, courgette, doperwten, druivenblad, postelein, tomatenpuree, raapstelen en schorseneren

Waar zit vitamine B12 in?

  • alleen in dierlijk voedsel, zoals vlees, vis, eieren en melkproducten

Waar zit foliumzuur in?

  • vooral in lever, asperges, spinazie, volkoren producten en peulvruchten

Foliumzuur wordt ook wel vitamine B11 genoemd. Het is vooral aanwezig in groenten en volkorenproducten.

Foliumzuur speelt een belangrijke rol in het lichaam. Het is bijvoorbeeld nodig voor de aanmaak van de rode bloedcellen en voor de werking van de zenuwen. Bovendien is het zeer belangrijk voor de ontwikkeling van het zenuwstelsel van de ongeboren baby.

Ons lichaam kan foliumzuur niet zelf maken. Daarom moeten we het via ons voedsel binnenkrijgen. Foliumzuur verlaat het lichaam in kleine hoeveelheden via de urine. Om gezond te blijven, is daarom telkens een nieuwe hoeveelheid foliumzuur via het voedsel nodig.

Het is te gebruiken om aangeboren afwijkingen te voorkomen bij zwangerschap en kinderwens, bij vitaminegebrek, bij bepaalde vormen van bloedarmoede en bij homocystinurie (een stofwisselingsziekte).

Bron: Apotheek.nl

Behandeling van bloedarmoede

De behandeling van bloedarmoede hangt af van de oorzaak.

  • Veel bloedverlies tijdens de menstruatie kan bijvoorbeeld verminderen door gebruik van de anticonceptiepil.
  • Gebruikt u pijnstillers, zoals acetylsalicylzuur, ibuprofen, naproxen of diclofenac die het maagslijmvlies kunnen beschadigen? 
    Dan kunt u beter op een pijnstiller als paracetamol overstappen.
  • Is een tekort aan ijzer de oorzaak van bloedarmoede en heeft goede voeding dit niet kunnen voorkomen?
    Dan heeft u extra ijzer (ferrofumaraat) nodig in de vorm van tabletten of drank. De huisarts schrijft voor hoeveel u elke dag moet innemen. Deze middelen kunnen bijwerkingen hebben, zoals verstopping, maagpijn en zwarte ontlasting.
    De opname van ijzer in de darm kunt u bevorderen door tegelijk vitamine C (zoals in sinaasappelsap of kiwi) in te nemen. 
  • Bij een tekort aan foliumzuur helpen foliumzuurtabletten.
    Neem elke dag een tablet van 0,5 mg foliumzuur. Die kunt u zonder recept bij de drogist of apotheek kopen.
  • Heeft u bloedarmoede en een laag vitamine B12?
    Neem dan elke dag een tablet van 1000 microgram vitamine B12. Bespreek dit met uw huisarts. Vitamine B12-tabletten kunt u zonder recept bij de apotheek of drogist kopen. Ze worden niet vergoed. Let er goed op dat het tabletten van 1000 microgram zijn.
    Bij een opnamestoornis van vitamine B12 door een ziekte van de maag werken tabletten vitamine B12 ook.
    Soms zijn injecties met vitamine B12 nodig, namelijk als iemand ernstige klachten heeft en het nodig is om snel een normaal vitamine B12 te krijgen.
    Dan krijgt iemand 1 injectie per week, of per 3 á 4 dagen. Na 10 injecties is om de 2 maanden een injectie genoeg.
  • Bij zeer ernstige bloedarmoede krijgt iemand soms extra rode bloedcellen met een bloedtransfusie.
Ferrofumaraat is een vorm van ijzer die het lichaam makkelijk kan opnemen.

Artsen schrijven ferrofumaraat voor bij bloedarmoede.Bron: Apotheek.nl

Naproxen is een ontstekingsremmende pijnstiller. Dit soort pijnstillers wordt ook wel NSAID genoemd. Het werkt pijnstillend, ontstekingsremmend en koortsverlagend.

Het is te gebruiken bij pijn waarbij ook sprake is van een ontsteking, zoals bij gewrichtspijn, reumatoïde artritis, ziekte van Bechterew en jicht. Bovendien bij hoofdpijn, migraine en menstruatieklachten, zoals abnormaal vaginaal bloedverlies. Het wordt soms ook gebruikt bij artrose (versleten gewrichten), spierpijn en klachten door griep of verkoudheid.


Bron: Apotheek.nl

Diclofenac is een ontstekingsremmende pijnstiller. Dit soort pijnstillers wordt ook wel NSAID's genoemd. Het werkt pijnstillend, ontstekingsremmend en koortsverlagend.

Het is te gebruiken bij pijn waarbij ook sprake is van een ontsteking, zoals bij gewrichtspijn, reumatoïde artritis, ziekte van Bechterew en jicht.

Bovendien bij koliekpijn, menstruatieklachten, zoals abnormaal vaginaal bloedverlies, migraine en hoofdpijn. Het wordt soms ook gebruikt bij artrose (versleten gewrichten), spierpijn en klachten door griep of verkoudheid.

Bron: Apotheek.nl

Foliumzuur wordt ook wel vitamine B11 genoemd. Het is vooral aanwezig in groenten en volkorenproducten.

Foliumzuur speelt een belangrijke rol in het lichaam. Het is bijvoorbeeld nodig voor de aanmaak van de rode bloedcellen en voor de werking van de zenuwen. Bovendien is het zeer belangrijk voor de ontwikkeling van het zenuwstelsel van de ongeboren baby.

Ons lichaam kan foliumzuur niet zelf maken. Daarom moeten we het via ons voedsel binnenkrijgen. Foliumzuur verlaat het lichaam in kleine hoeveelheden via de urine. Om gezond te blijven, is daarom telkens een nieuwe hoeveelheid foliumzuur via het voedsel nodig.

Het is te gebruiken om aangeboren afwijkingen te voorkomen bij zwangerschap en kinderwens, bij vitaminegebrek, bij bepaalde vormen van bloedarmoede en bij homocystinurie (een stofwisselingsziekte).

Bron: Apotheek.nl

Paracetamol werkt pijnstillend en koortsverlagend.

Het is te gebruiken bij verschillende soorten pijn, hoofdpijn, migraine, koorts, griep, verkoudheid, keelpijn, bijholteontsteking, middenoorontsteking, oorpijn, artrose (versleten gewrichten), spierpijn, gewrichtspijn en menstruatieklachten.

Bron: Apotheek.nl

Vitamine C, ook wel ascorbinezuur genoemd, is nodig voor veel belangrijke processen in het lichaam.

Ons lichaam kan vitamine C niet zelf maken. Daarom moeten we het via ons voedsel, via aardappelen, groente en fruit, binnenkrijgen. Vitamine C verlaat het lichaam in kleine hoeveelheden via de urine. Om gezond te blijven zijn daarom telkens nieuwe vitamines via het voedsel nodig.

Extra vitamine C is te gebruiken bij een gebrek aan vitamine C en bij een bepaalde vorm van bloedarmoede. Hoge doseringen van vitamine C wordt ook gebruikt bij verkoudheid, griep, kanker en om wonden sneller te laten genezen. Het nut van deze toepassingen is echter niet overtuigend aangetoond.

In sommige gevallen kan een arts ook vitamine C voorschrijven aan personen die hun pols hebben gebroken. In die gevallen zou vitamine C de aandoening 'posttraumatische dystrofie' kunnen voorkomen.

Bron: Apotheek.nl

Hoe gaat het verder bij bloedarmoede?

Hoe snel u herstelt hangt af van de oorzaak en de ernst van de bloedarmoede.

  • Wanneer u met ijzerpillen begint, dan laat uw huisarts na 4 weken uw bloed controleren. Is het hemoglobinegehalte (Hb) van uw bloed weer normaal? Blijf de ijzerpillen dan nog 8 tot 12 weken door slikken. Zo wordt de ijzervoorraad in uw lichaam aangevuld. 
  • Wanneer u met foliumzuurtabletten begint, dan laat uw huisarts na 4 weken uw bloed controleren. Is het hemoglobinegehalte (Hb) van uw bloed weer normaal? Blijf deze dan nog 6 tot 12 weken slikken. Overleg daarna met uw huisarts.
  • Start u met tabletten vitamine B12? Dan controleert de huisarts na 4 weken uw bloed. Is het hemoglobinegehalte (Hb) van uw bloed weer normaal? Blijf deze dan nog 4 tot 6 weken slikken. Overleg daarna met uw huisarts. Afhankelijk van de oorzaak van het vitamine B12-tekort moet u de tabletten mogelijk levenslang gebruiken.
  • Heeft u een maag-darmziekte waardoor u onvoldoende vitamine B12 uit de voeding kunt opnemen? Dan moet u uw verdere leven elke dag een tablet van 1000 microgram vitamine B12 innemen. Als u bijvoorbeeld niet kunt slikken, dan krijgt u vitamine B12-injecties. U krijgt elke week of zelfs elke 3-4 dagen een injectie. Na 10 injecties krijgt u om de 2 maanden een injectie.

Soms is verder onderzoek nodig naar de oorzaak van de bloedarmoede. In dat geval zal de huisarts dit met u bespreken. 

Meer informatie over bloedarmoede

De informatie over bloedarmoede is gebaseerd op de wetenschappelijke richtlijn voor huisartsen, de NHG-Standaard Anemie.

Kijk voor informatie over vitamine B12 op Voedingscentrum.nl.

Deze tekst is voor het laatst herzien op 1 okt 2014