Ik wil goed omgaan met klachten door de overgang

Onderwerp
Synoniemen
Menopauze, Climacterium

In het kort

  • De belangrijkste overgang-klachten zijn onregelmatige en hevige menstruaties, opvliegers en een droge vagina.
  • Gezond eten, genoeg bewegen en voldoende nachtrust helpen de klachten te verminderen.
  • Bespreek met uw partner welke gevolgen de overgang heeft voor uw lichaam.
  • U kunt daarnaast medicijnen gebruiken, zoals de pil, pijnstillers of hormoontabletten. 

Wat zijn klachten door de overgang?

Tijdens de overgang vermindert de hoeveelheid vrouwelijke hormonen (oestrogeen en progesteron) in uw lichaam. Daardoor kunnen klachten ontstaan.

  • De menstruatie kan eerst heviger worden en vaker komen. De menstruatie komt onregelmatig en stopt uiteindelijk helemaal.
  • U kunt opvliegers krijgen. Dit zijn korte, hevige warmteaanvallen, waarbij uw gezicht, hals en borst rood worden. Ook komen (nachtelijke) zweetaanvallen voor.
  • Omdat de vagina droger wordt, kan vrijen een onaangenaam, branderig gevoel geven of pijn doen.

Deze overgangsklachten kunnen weer andere klachten veroorzaken, zoals bloedarmoede, slaapproblemen, moeheid, onzekerheid, en geen zin in vrijen.

Wat kunt u zelf doen bij klachten in de overgang?

Adviezen bij menstruatieveranderingen

Het is belangrijk dat u in een goede conditie bent, vooral wanneer u veel bloed verliest omdat de menstruatie vaker komt, heftiger is en/of langer duurt. Zorg voor:

  • Gezonde voeding met voldoende ijzer. IJzerrijke voedingsmiddelen zijn vlees, volkorenproducten, bladgroenten en gedroogde vruchten.
  • Een halfuur per dag actief bewegen, zoals flink wandelen, fietsen, joggen, zwemmen of dansen.
  • Voldoende (nacht-)rust. Ga op tijd naar bed, zorg voor een rustige slaapkamer en neem geen werk mee naar bed.

Adviezen bij opvliegers

  • Draag kleding die vocht goed opneemt en waardoor vocht verdampt: bijvoorbeeld katoen, zijde of wol. Als u meerdere dunne lagen over elkaar draagt, kunt u gemakkelijk iets uit doen.
  • Slaap onder katoenen lakens en (meerdere dunne) wollen dekens in plaats van onder een synthetisch dekbed.
  • Alcohol, warme dranken zoals koffie en thee, en gekruid eten kunnen soms opvliegers uitlokken. Als u dat merkt, kunt u deze vermijden.
  • Bespreek eventuele onzekerheden met een vriendin of maak een afspraak op het spreekuur.

Adviezen bij vaginale droogte

Als u bij het vrijen last heeft van een droge vagina, maak dan duidelijke afspraken met uw partner:

  • Bespreek samen uw lichamelijke veranderingen.
  • Neem veel tijd bij het voorspel, vaak duurt het langer voordat uw vagina vochtig wordt. Het is nu extra belangrijk om aan te geven wat prettig is en wat onprettig of zelfs pijnlijk is. Gebruik zo nodig speeksel of een glijmiddel. Een glijmiddel kunt u zonder recept bij de drogist of apotheek kopen. Breng dit aan rondom de vaginale opening en op de penis (of dildo). De meeste glijmiddelen zijn vrij lang werkzaam. Desgewenst kunt u ze al enige tijd voor het vrijen aanbrengen.
  • Spreek af om ook eens te vrijen zonder geslachtsgemeenschap.

Medicijnen bij overgangsklachten

Medicijnen bij menstruatieveranderingen

  • Als u last heeft van veel bloedverlies, ook als daarbij de menstruatie onregelmatig is (te vroeg of te laat komt), dan kunt u overwegen voor een korte periode de anticonceptiepil te gebruiken. Ook als u geen anticonceptie nodig heeft. Het bloedverlies vermindert hierdoor en komt weer regelmatig. In de anticonceptiepil zit vrouwelijk hormoon.
    In de pilvrije week kunt u nog wel last hebben van andere overgangsverschijnselen zoals opvliegers.
  • Als u veel bloed verliest maar nog wel regelmatig ongesteld wordt, kunt u (in plaats van de anticonceptiepil) eventueel een zogenaamde NSAID gebruiken. Voorbeelden van NSAID's zijn ibuprofen, diclofenac of naproxen. Het bloedverlies tijdens de menstruatie kan hierdoor sterk verminderen. NSAID's worden ook tegen pijn gebruikt (menstruatiepijn, gewrichtspijn).
    De eerste drie dagen van de menstruatie neemt u driemaal per dag een tablet ibuprofen of diclofenac. Bij naproxen gebruikt u tweemaal per dag een tablet. NSAID's kunnen maagklachten geven en de werking van sommige andere medicijnen beïnvloeden. Mensen met hart-, vaat- en nierproblemen en mensen boven de 70 jaar moeten extra voorzichtig zijn met het gebruik van NSAID’s.
  • Als NSAID’s onvoldoende verbetering geven, kan tranexaminezuur soms helpen. Hiermee kan het bloedverlies met driekwart verminderen. Tranexamine hoeft u alleen de eerste drie dagen van de menstruatie in te nemen: drie keer per dag een tablet.

Medicijnen bij opvliegers

Als opvliegers en zweetaanvallen u zo veel last bezorgen dat u niet goed kunt functioneren, dan kunt u overwegen hormoontabletten (of -pleisters) te gebruiken. In die tabletten en pleisters zit het vrouwelijk hormoon oestrogeen (net als in de pil, maar in kleinere hoeveelheden). Door gebruik van oestrogeen krijgt u minder vaak opvliegers en zijn ze minder hevig. 

  • Het nadeel van de anticonceptiepil is dat uw overgangsklachten gedurende de week waarin u geen anticonceptiepil slikt (de stopweek) kunnen terugkomen.
  • Anders dan bij de anticonceptiepil kunt u de hormoontabletten door blijven slikken. Er is dus geen stopweek waarin de klachten kunnen terugkomen.
  • Hormoontabletten tegen overgangsklachten beschermen niet tegen zwangerschap.
  • Zowel in de anticonceptiepil als in de hormoontabletten tegen overgangsklachten zit ook het hormoon progesteron (om uw baarmoeder tegen de bijwerkingen van oestrogeen te beschermen). Als u geen baarmoeder meer heeft, kunt u tabletten met alleen oestrogeen of oestrogeenpleisters gebruiken. Ook als u een hormoonspiraaltje heeft, kunt u de tabletten met alleen oestrogeen of oestrogeenpleisters gebruiken. Het hormoonspiraaljte geeft namelijk al progesteron af.

Medicijnen bij vaginale klachten

  • Droogheid en gevoeligheid van het vaginaslijmvlies kunnen goed worden verholpen met oestrogeen-zetpillen of oestrogeen-crème voor in de vagina. Deze oestrogenen worden niet of nauwelijks in het lichaam opgenomen en hebben daarom waarschijnlijk geen risico's. U gebruikt de crème of de zetpillen de eerste twee weken eenmaal per dag. Daarna maar twee keer per week.

Bijwerkingen van medicijnen voor klachten door de overgang

  • Van NSAID's kunt u maagklachten krijgen.
  • Tranexaminezuur heeft soms bijwerkingen zoals misselijkheid, duizeligheid en diarree.
  • Hormoontabletten tegen overgangsklachten (met oestrogeen en progesteron) hebben de volgende bijwerkingen:
    • In de eerste maanden houdt uw lichaam meer vocht vast; u kunt last hebben van gevoelige borsten, hoofdpijn en misselijkheid.
    • U krijgt (weer) een maandelijkse bloeding of u kunt wat onregelmatig bloedverlies krijgen. Het bloedverlies is afhankelijk van het soort hormoontabletten. Bespreek dit met uw huisarts.
    • De kans op trombose (bloedstolsel in een bloedvat) neemt toe, maar blijft klein.
    • De kans op borstkanker neemt geleidelijk toe. Daarom is het belangrijk dat u deze tabletten zo kort mogelijk gebruikt, liefst niet langer dan een half jaar.
    • De kans op een hartinfarct of een beroerte neemt in lichte mate toe.
    • Gezien het risico op borstkanker bij langdurig gebruik van overgangsmiddelen, is het goed mogelijk dat de anticonceptiepil in de overgangsleeftijd (met gelijksoortige hormonen) dezelfde risico’s geeft.
  • Oestrogeen-zetpillen of -crème voor in de vagina geven zelden bijwerkingen.
  • Voor overgangsklachten zijn allerlei producten, zoals plantaardige middelen of supplementen, verkrijgbaar. Van die middelen is niet aangetoond dat ze werken, terwijl van sommige middelen wel bekend is dat ze ernstige bijwerkingen hebben. Wees dus zeer kritisch als u aan zo’n middel begint en zoek goed uit wat er van bekend is.

Hoe gaat het verder bij de aanpak van klachten door de overgang?

Het is verstandig om na een maand contact op te nemen om te vertellen of de adviezen en/of de medicijnen helpen.

Als u tevreden bent over de gekozen medicijnen, kunt u deze een halfjaar gebruiken. Dan stopt u om te kijken of de klachten wegblijven. Komen de klachten terug, dan kunt u overwegen de behandeling nog een half jaar voort te zetten. Bij iedere keuze om door te gaan is het goed om even stil te staan bij de genoemde risico’s en bijwerkingen.

Meer informatie over de overgang

De informatie over overgang is gebaseerd op de wetenschappelijke richtlijn voor huisartsen, de NHG-Standaard De overgang.

Deze tekst is voor het laatst herzien op 1 apr 2012