Ik heb ijzerstapeling

In het kort

In het kort

  • Bij ijzerstapeling haalt uw lichaam te veel ijzer uit de voeding. 
  • U kunt vage klachten hebben, zoals moeheid of pijn in gewrichten.
  • De behandeling is regelmatig bloed laten afnemen. Dit heet aderlaten.
  • Eet weinig rood vlees en neem geen vruchten(sappen) met vitamine C bij de maaltijd.
  • Drink liever geen alcohol.
  • IJzerstapeling is meestal erfelijk.
  • Uw familie kan laten onderzoeken of ze ook ijzerstapeling hebben.

vitamine C

Vitamine C, ook wel ascorbinezuur genoemd, is nodig voor veel belangrijke processen in het lichaam.

Ons lichaam kan vitamine C niet zelf maken. Daarom moeten we het via ons voedsel, via aardappelen, groente en fruit, binnenkrijgen. Vitamine C verlaat het lichaam in kleine hoeveelheden via de urine. Om gezond te blijven zijn daarom telkens nieuwe vitamines via het voedsel nodig.

Extra vitamine C is te gebruiken bij een gebrek aan vitamine C en bij een bepaalde vorm van bloedarmoede. Hoge doseringen van vitamine C wordt ook gebruikt bij verkoudheid, griep, kanker en om wonden sneller te laten genezen. Het nut van deze toepassingen is echter niet overtuigend aangetoond.

In sommige gevallen kan een arts ook vitamine C voorschrijven aan personen die hun pols hebben gebroken. In die gevallen zou vitamine C de aandoening 'posttraumatische dystrofie' kunnen voorkomen.

Bron: Apotheek.nl
Wat is het

Wat is ijzerstapeling?

Bij ijzerstapeling haalt uw lichaam te veel ijzer uit de voeding. Daardoor komt er steeds meer ijzer in uw lichaam. Artsen noemen het hemochromatose.

Een beetje te veel ijzer is niet erg, want uw lichaam kan het ijzer opslaan, vooral in de lever. Maar er blijft maar ijzer bij komen. Dit kan organen beschadigen, zoals de lever, de alvleesklier, de schildklier, het hart en de gewrichten .

IJzerstapeling is meestal erfelijk. Als u weet dat u het heeft, kan uw familie zich ook laten onderzoeken.  

Wat merk ik

Wat merk ik van ijzerstapeling?

Mensen met ijzerstapeling merken daar vaak niets of weinig van. De hoeveelheid ijzer wordt langzaam groter. Als er veel ijzer in uw lichaam zit, kunt u last krijgen van moeheid en pijn in gewrichten, meestal in de handen en polsen.

Als er nog meer ijzer in uw lichaam komt, kunt u dit merken:

  • uw huid kan een andere kleur krijgen (bruin of grijs)
  • u krijgt hartklachten: bijvoorbeeld moeilijk kunnen ademen als u iets doet of hartritmestoornissen
  • u krijgt buikpijn
  • u heeft minder zin in seks
  • mannen kunnen erectiestoornissen krijgen
  • u krijgt psychische klachten: u wordt bijvoorbeeld somber of snel boos

Deze klachten kunnen ook door iets anders komen. Bespreek uw klachten daarom goed met uw huisarts.

Door te veel ijzer in de alvleesklier kunt u diabetes (suikerziekte) krijgen.

Onderzoeken

Hoe weet ik of ik ijzerstapeling heb?

Als u klachten heeft, zoals moeheid of pijn aan gewrichten, dan kan uw huisarts bloedonderzoek doen. Als u te veel ijzer in uw bloed heeft, kan dat komen door ijzerstapeling. U kunt ook te hoge leverwaarden hebben.

Te veel ijzer in uw bloed kan ook door iets anders komen. Bijvoorbeeld door een ontsteking of overgewicht. Als de arts geen andere oorzaak voor te veel ijzer in het bloed vindt, dan stuurt hij/zij u door naar het ziekenhuis voor DNA-onderzoek. Na dit onderzoek weet u zeker of u wel of niet ijzerstapeling heeft.  

Soms krijgt u extra onderzoeken, bijvoorbeeld een MRI-scan of een leverbiopt. Een leverbiopt is onderzoek van een stukje leverweefsel.

Gevolgen

Gevolgen van ijzerstapeling

Doordat er te veel ijzer in de lever zit, beschadigen de levercellen. De levercellen sterven af en er ontstaan littekens. Dit noemen we levercirrose. De lever kan langzaam verschrompelen. 

Levercirrose blijft. Het kan niet meer beter worden. 

Hoe meer ijzer in het bloed, hoe groter de kans op levercirrose. Door veel alcohol te drinken hebt u nog meer risico op levercirrose. Als u ijzerstapeling heeft, moet u dus geen of weinig alcohol drinken.

Behandeling

Behandeling van ijzerstapeling

De behandeling van ijzerstapeling is meestal: bloed uit uw lichaam halen. Dit heet aderlaten. Als er bloed uit uw lichaam gaat, gaat uw lichaam nieuw bloed maken. Daar is ijzer voor nodig. Uw lichaam gaat het ijzer gebruiken. Daardoor wordt de hoeveelheid ijzer in uw lichaam kleiner. 

Uw specialist bespreekt met u hoe vaak u moet aderlaten. Per keer wordt 500 ml bloed afgenomen.

  • In het begin gaat u vaak, bijvoorbeeld een keer in de 1 à 2 weken.
    Dit gaat door totdat het ijzer in het bloed genoeg gedaald is.
  • Daarna gaat u minder vaak, meestal 4 tot 8 keer per jaar.
    Dit is om de het ijzer in het bloed laag te houden. 

Soms wordt ijzerstapeling behandeld met erytrocytaferese. Met erytrocytaferese haalt een speciaal apparaat rode bloedcellen uit het bloed.

Adviezen

Wat kan ik zelf doen bij ijzerstapeling?

Als u minder voeding met ijzer eet, komt er minder ijzer in uw lichaam. U hoeft dan minder vaak bloed te laten afnemen (aderlaten).

Enkele tips om minder ijzer uit voeding binnen te krijgen: 

  • Eet weinig rood vlees (van koeien, schapen, geiten en varkens). 
    In rood vlees zit veel ijzer. 
  • Drink zwarte thee bij de maaltijd.
    Door zwarte thee neemt u ijzer minder goed op.
  • Neem bij de maaltijd geen fruit of drank met vitamine C (bijvoorbeeld sinaasappel, kiwi en aardbeien) 
    Door vitamine C neemt uw lichaam meer ijzer op uit uw voeding. 

Als u een streng dieet volgt met weinig ijzer, is er een risico dat u te weinig vitamines en mineralen binnenkrijgt. Bespreek uw voeding daarom goed met uw arts of diëtist.

Andere tips:

  • Drink liever geen alcohol.
    Alcohol is schadelijk voor de lever. Te veel ijzer is ook schadelijk voor de lever. En samen beschadigen ze de lever nog meer. 
  • In sommige medicijnen en voedingssupplementen (zoals multivitamines) zit ijzer. Deze kunt u beter niet nemen. 

vitamine C

Vitamine C, ook wel ascorbinezuur genoemd, is nodig voor veel belangrijke processen in het lichaam.

Ons lichaam kan vitamine C niet zelf maken. Daarom moeten we het via ons voedsel, via aardappelen, groente en fruit, binnenkrijgen. Vitamine C verlaat het lichaam in kleine hoeveelheden via de urine. Om gezond te blijven zijn daarom telkens nieuwe vitamines via het voedsel nodig.

Extra vitamine C is te gebruiken bij een gebrek aan vitamine C en bij een bepaalde vorm van bloedarmoede. Hoge doseringen van vitamine C wordt ook gebruikt bij verkoudheid, griep, kanker en om wonden sneller te laten genezen. Het nut van deze toepassingen is echter niet overtuigend aangetoond.

In sommige gevallen kan een arts ook vitamine C voorschrijven aan personen die hun pols hebben gebroken. In die gevallen zou vitamine C de aandoening 'posttraumatische dystrofie' kunnen voorkomen.

Bron: Apotheek.nl
Familieonderzoek

Familieonderzoek bij ijzerstapeling

Als u erfelijke hemochromatose heeft, kan uw familie zich ook laten onderzoeken. Zij weten dan of zij de ziekte wel of niet hebben. Wie kunnen zich laten onderzoeken? Uw ouders, broers, zussen en kinderen vanaf 18 jaar.

Jonge kinderen gebruiken nog veel ijzer, en daardoor blijft er niet veel ijzer in hun lichaam. Daarom kunnen zij dit onderzoek pas laten doen vanaf 18 jaar.

Voor familieonderzoek maakt u een afspraak met een genetisch consulent in het ziekenhuis. Dit is iemand die gespecialiseerd is in onderzoek naar erfelijke ziektes. Als u dat goed vindt, stuurt de consulent een brief naar uw familie om te vertellen dat iemand in de familie erfelijke ijzerstapeling heeft. Uw familieleden krijgen het advies om ook een afspraak te maken met de consulent. Zij kunnen dan zelf beslissen of zij ook onderzoek laten doen.

Het kan zijn dat een familielid de ziekte ook heeft, maar nog niet veel ijzer in zijn/haar lichaam heeft. Dan kan hij/zij regelmatig laten meten hoeveel ijzer er in het bloed zit. Als de hoeveelheid ijzer groter wordt, kan de behandeling meteen beginnen. Zo kan iemand voorkomen dat hij/zij klachten krijgt.

Meer informatie

Meer informatie over ijzerstapeling

We hebben de informatie over ijzerstapeling gemaakt met behulp van de richtlijn Hereditaire Hemochromatose voor medisch specialisten.

Meer informatie over ijzerstapeling vindt u op de website van Hemochromatose Vereniging Nederland. U kunt hier ook terecht voor lotgenotencontact om bijvoorbeeld te praten over aderlatingen. 

Laatst herzien op

Vond u deze informatie nuttig?

Vond u deze informatie nuttig?
Heeft u een tip hoe wij Thuisarts.nl kunnen verbeteren?