Samenvatting
- Vrouwen met borstkanker in de familie wordt aangeraden hun borsten maandelijks zelf te controleren.
- Als er geen borstkanker in de familie voorkomt, is zelfonderzoek van de borsten niet nodig.
- U kunt uw borsten het best onderzoeken door te kijken én te voelen.
- Het gaat om een verdikking die stugger of harder aanvoelt dan de rest van uw borst.
- Ga naar uw huisarts als u een verandering in uw borst(en) opmerkt.
Zelfonderzoek van uw borsten
In het algemeen is het goed om vertrouwd te zijn met uw eigen lichaam. Zo herkent u veranderingen gemakkelijker. Zelfonderzoek van uw borsten hoort daar ook bij. U weet daardoor hoe uw borsten er uitzien en hoe ze aanvoelen. U zult ook merken dat uw borsten tijdens de menstruatie anders aanvoelen dan twee weken erna.
- Vrouwen bij wie geen borstkanker in de familie voorkomt, hoeven hun borsten niet maandelijks te controleren. Wetenschappelijk onderzoek bij grote groepen vrouwen heeft aangetoond dat maandelijks zelfonderzoek bij hen de kans op overleving van borstkanker niet groter maakt.
- Vrouwen bij wie wel borstkanker in de familie voorkomt, krijgen wel het advies de borsten maandelijks zelf te controleren.
Wilt u af en toe borstzelfonderzoek doen? Doe dat dan bij voorkeur een week na de menstruatie. Het klierweefsel is dan het best te onderzoeken, want het is dan minder gevoelig en minder knobbelig. Zelfonderzoek kunt u staand of liggend doen, onder de douche of voor de spiegel.
Hoe onderzoekt u uw borsten?
U kunt uw borsten het best onderzoeken door te kijken én te voelen.
Doe het onderzoek ongeveer een week na uw menstruatie. Vlak voor de menstruatie kunt u namelijk wat zwelling of knobbeltjes voelen die na de menstruatie vanzelf verdwijnen. Als u niet meer menstrueert (na de overgang), maakt het niet uit op welk moment u uw borsten onderzoekt.
Kijken
Doe het onderzoek op een plek waar u zich prettig voelt en zorg voor veel licht (liefst daglicht) om beter te kunnen zien.
- Ga voor een spiegel staan en laat uw armen ontspannen langs uw lichaam hangen.
- Neem rustig een paar minuten de tijd om goed naar uw borsten te kijken.
- Meestal zijn uw borsten niet even groot; kijk naar de vorm.
- Let op de huid (uitslag, roodheid, deukjes of kuiltjes, sinaasappelhuid, knobbeltjes of plooien).
- Let op uw tepels (kleur, intrekking, vochtig of droog, korstjes of eczeem).
- Leg uw handen daarna in uw nek en kijk opnieuw of u een verandering aan uw borsten ontdekt (in de vorm, de huid of de tepels).
Voelen
Doe dit onderzoek bijvoorbeeld tijdens het douchen. Een warme douche kan extra ontspanning geven. Als u het onderzoek liever liggend doet, kan dat ook.
- Leg de linkerhand in uw nek en leg de rechterhand op uw linkerborst.
- Onderzoek uw borst in vier delen (als bij een ronde taart die in vieren is gedeeld). Bijvoorbeeld eerst het bovenste en het onderste deel aan de kant van uw borstbeen; daarna het onderste en het bovenste deel aan de kant van uw arm.
- Maak met uw vlakke hand draaiende bewegingen en ga van de buitenrand van uw borst naar de tepel.
- Controleer ook de tepel met een draaiende beweging en trek vervolgens de tepel even wat op van de borst. U moet uw tepels gemakkelijk een beetje naar voren kunnen trekken, zonder dat deze strak vast blijven zitten op de ondergrond.
- Als u vooroverbuigt, kunt u de borst nog eens tussen beide handen aftasten.
- Voel ook in uw oksel en controleer de huidplooi die van de oksel naar de borst loopt.
- Herhaal het onderzoek bij de andere borst.
U voelt een knobbel
In uw borsten zijn altijd wel onregelmatigheden te voelen. Dit zijn de vele (melk)kliertjes waar bindweefsel omheen zit.
Een knobbeltje voelt anders aan dan de onregelmatigheden die u normaal voelt. Het gaat om een verdikking die stugger of harder is dan de rest van uw borst. De verdikking voelt rond of onregelmatig, als een schijfje of strengetje. Meestal doet een knobbel geen pijn.
Een knobbel die aanvoelt als een knikker, kan een goedaardige cyste zijn (dit is een holte gevuld met vocht). Cystes komen vooral voor bij jongere vrouwen. Waardoor een cyste ontstaat is niet bekend.
Soms wordt een knobbel door kanker veroorzaakt. Bij jongere vrouwen is die kans kleiner dan bij vrouwen boven de vijftig jaar.
Adviezen bij veranderingen aan de borsten
- Wanneer er iets verandert in uw borst(en), kunt u eerst afwachten wat er na de volgende menstruatie gebeurt. Verdwijnen de veranderingen niet of menstrueert u niet meer, ga dan naar uw huisarts. Zeg duidelijk wat u heeft gezien of gevoeld en waar u zich zorgen over maakt.
- Uw huisarts bekijkt en bevoelt uw borsten, en bespreekt met u of verder onderzoek nodig is. Bijvoorbeeld een echo of een borstfoto. Het kan zijn dat u voor verder onderzoek naar de ‘mammapoli’ (borstpoli) van een ziekenhuis bij u in de buurt moet gaan.
- Bent u boven de 50 jaar, dan is het verstandig elke twee jaar mee te doen aan het bevolkingsonderzoek om borstkanker vroegtijdig op te sporen. Voelt u in de tussentijd een verandering? Wacht dan niet af, maar maak direct een afspraak bij uw huisarts.
- Als iemand in uw familie borstkanker heeft, meld dat dan altijd bij uw huisarts. Dit is soms een reden om verder onderzoek te doen. Afhankelijk van de uitslag van dit onderzoek krijgt u het advies om zelf regelmatig de borsten te controleren of om regelmatig een borstfoto (mammografie) te laten maken.
Meer informatie over borstkanker
Kijk voor meer informatie op de website van het RIVM over het bevolkingsonderzoek borstkanker.
De informatie over borstzelfonderzoek en borstkanker is gebaseerd op de wetenschappelijke richtlijn voor huisartsen, de NHG-Standaard Diagnostiek van mammacarcinoom.
Meer informatie over borstkanker vindt u op KWF Kankerbestrijding.
