Ik heb een tekenbeet

In het kort

In het kort

  • In de natuur geweest? Controleer uzelf en uw kinderen op teken, vooral de oksels, liezen, knieholtes, bilspleet, nek en achter de oren.
  • Verwijder teken zo snel mogelijk met een puntig pincet (of tekentang). Maak het wondje daarna schoon met alcohol.
  • Neem contact op met de huisarts in deze gevallen
    • als het niet lukt de teek te verwijderen  
    • als de teek misschien langer dan 24 uur in uw huid heeft gezeten
    • als na enkele dagen tot weken een verkleuring of rode vlek rond de tekenbeet ontstaat
    • als u op een andere plek van uw lichaam een verkleuring of rode vlek ontdekt
    • als u na dagen tot maanden griepachtige klachten krijgt, gewrichtsklachten, uitstralende pijn of minder kracht.
Video's

Video's

Wat is het

Teek en tekenbeet

Tegen klok in: vrouwtje (grootst), mannetje, larf, nimf    (foto rivm)
 

  • Een teek is klein (1 tot 3 millimeter), bruinzwart en lijkt op een spinnetje. Teken kruipen. Ze kunnen niet springen of vliegen. Teken leven vooral in struiken en hoog gras, in bossen, heide, duinen, parken en tuinen. Ze houden van een vochtige omgeving. Ze zijn vooral actief van maart tot november, zodra het warmer is dan 7 graden. In Nederland worden 1 miljoen mensen per jaar door een teek gebeten. Ook in het buitenland komen teken voor.
  • Teken kruipen op mensen en dieren en bijten zich vast in de huid. Je ziet dan een zwart puntje op de huid.
  • De teek zuigt zich langzaam vol met bloed. De teek ziet er dan uit als een grijs of bruinzwart bolletje van ongeveer 1 centimeter (zo groot als een erwt). Na enkele dagen laat de teek vanzelf los.

Een tekenbeet kan overal op het lichaam voorkomen. Vooral op warme vochtige plekken zoals de oksels, de liezen, de knieholtes en de bilspleet. Bij kinderen vaak ook op het hoofd, in de nek (op de haargrens) en achter de oren.

Hoe herken ik het?

Hoe herken ik een tekenbeet?

Tekenbeten zijn pijnloos, waardoor u ze niet opmerkt.

Op de plaats van de beet ontstaat vaak binnen 3 dagen een rood vlekje, zoals bij de meeste insectenbeten.
Het vlekje wordt meestal niet groter dan 1 of 2 centimeter.
Het verdwijnt weer binnen 1 week.

Wordt het vlekje groter? Neem dan contact op met uw huisarts.

Kan het kwaad?

Kan een tekenbeet kwaad?

Sommige teken hebben de Lyme-bacterie bij zich. Bij een tekenbeet kan die bacterie door uw huid naar binnen gaan. U kunt dan de ziekte van Lyme krijgen.

In Nederland is gemiddeld 1 op de 5 teken drager van de Lyme-bacterie. In sommige delen van het land heeft de helft van de teken de bacterie bij zich. In andere delen is er bijna niet een teek met die bacterie.

De kans dat u de ziekte van Lyme krijgt, is klein. Van de 100 mensen met een tekenbeet, krijgen er 2 of 3 de ziekte van Lyme.
Hoe langer een teek in de huid zit, hoe meer kans dat u de bacterie krijgt.
De kans is klein als de teek korter dan 24 uur in uw huid zit. 

Teken kunnen ook het TBE-virus (tick-borne-encephalitis-virus) bij zich hebben. Dit virus komt in Nederland bijna niet voor. Het komt meer voor in Scandinavië, Duitsland, Zwitserland, Oostenrijk, Tsjechië, Slowakije, Rusland en in Centraal-Azië.
Het virus kan een hersenontsteking of een hersenvliesontsteking veroorzaken. Er zijn in Nederland maar een paar mensen die dit virus van een teek hebben gekregen. Waarschijnlijk van een teek op Sallandse Heuvelrug of op de Utrechtse Heuvelrug.

Er zijn meer ziekten die u via teken kunt krijgen. Dit zijn meestal ziekten waar u weinig of niets van merkt. Ze gaan ook vanzelf over. 

Voorkómen

Hoe voorkom ik tekenbeten?

Dit helpt om tekenbeten te voorkomen:

  • Kom niet in hoog gras en struiken.
  • Blijf in de natuur op wandelpaden.
  • Draag goed sluitende kleding (met lange mouwen en broekspijpen in de sokken).
  • Laat kleine kinderen een hoedje of pet dragen om het hoofd tegen teken te beschermen.

In gebieden met veel teken kunt u zich extra beschermen:

  • Smeer uw huid in met DEET . Dit koopt u bij een drogist of apotheek. Voor volwassenen mag er maximaal 50% DEET in het middel zitten, voor kinderen maximaal 20%. Lees de informatie op de verpakking. Sommige mensen krijgen huidproblemen van DEET.

Werkt u of bent u veel in natuurgebieden met veel teken, bijvoorbeeld omdat u vaak kampeert, wandelt, fietst of omdat u boswachter bent? Dan kunt u zich extra beschermen:

  • Draag kleren waar een middel tegen insecten inzit (geïmpregneerd). Geïmpregneerde kleding kunt u kopen bij gespecialiseerde outdoor-zaken. Ook dan blijft het belangrijk elke dag goed op teken te controleren.

DEET

DEET houdt insecten, zoals muggen, teken, stekende vliegen, bloedzuigers, vlooien en mijten, op een afstand.

Het is te gebruiken bij insecten die het op mensenbloed hebben gemunt.

  • Gewone muggen en de muggen die malaria of infecties met virussen, zoals gele koorts of dengue (knokkelkoorts), kunnen verspreiden.
  • Teken, de verspreiders van de ziekte van Lyme.
  • Andere insecten, zoals steekvliegen en bloedzuigers.
Bron: Apotheek.nl
Controleren

Hoe controleer ik op teken?

Controleer uw huid zorgvuldig als u in de natuur bent geweest.

  • Kijk goed of u ergens een teek ziet.
    Teken zijn heel klein, in het begin zie je alleen een klein puntje op de huid (1-3 mm).
    Als ze langer op de huid zitten zie je een bruinzwart bolletje van bijna 1 cm (zo groot als een erwt).
  • Controleer met goed licht, zo nodig met een bril en een spiegel.
  • Laat moeilijk zichtbare plekken (achterhoofd, nek, rug en billen) door een ander controleren.
  • Controleer uw hele lichaam, vooral de warme vochtige plekken zoals de oksels, liezen, knieholtes en bilspleet.
  • Controleer vooral bij kinderen ook op het hoofd, in de nek (op de haargrens) en achter de oren. 
  • Ziet u een teek? Verwijder die dan direct. Hoe eerder hoe beter.
  • Zoek verder naar andere teken. Veel mensen krijgen meer teken tegelijk.

In een korte film ziet u hoe u kunt controleren op teken.

Na een dag in de natuur is dit ook belangrijk:

  • Uw kleren, pet, sokken en schoenen kunt u het beste meteen buiten uitschudden of uitkloppen om eventuele teken te verwijderen.
  • Was uw kleren tenminste 30 minuten, als dat kan op 60 graden,
  • Of stop de kleding in de wasdroger om eventuele teken te doden.
Verwijderen

Hoe verwijder ik een teek?

Let op: U mag een vastzittende teek niet met alcohol, olie, nagellak, zeep of andere middelen bewerken of verdoven. Het zou de kans op besmetting kunnen vergroten.

Zo verwijdert u de teek:

  • U kunt het best met een puntig pincet de teek zo dicht mogelijk op uw huid vastpakken.
  • Houdt de pincet parallel aan de huid en trek de teek voorzichtig, zonder te draaien uit de huid (gebruikt u een speciale tekenpincet, lees dan de gebruiksaanwijzing). 
  • Als de kop van de teek hierbij afbreekt en in de huid achterblijft is dat niet erg. Het resterende stukje komt er vanzelf weer uit, net als bij een splinter. Het kan wel gaan ontsteken.
  • Maak na het verwijderen van de teek het wondje schoon met een alcohol (70%) of povidonjood oplossing. Heeft u dat niet, was het dan goed met water en zeep.
  • Controleer of u nog meer tekenbeten heeft.
  • Noteer in uw agenda:
    - de datum van de tekenbeet.
    - de streek en het land waar u op dat moment was.
    - de plek van uw lichaam waar de teek zat. Markeer met een pen de plek op de huid of maak er een foto van.
  • Let  in de eerste 3 maanden na een tekenbeet goed op u een vlek ontdekt:
    - een rode of blauwrode vlek rond de tekenbeet (bij een lichte huidskleur) of
    - een gelig of blauwige vlek rond de tekenbeet (bij een donkere huidskleur);
    - zo'n vlek op een andere plek van uw lichaam. 
    Neem contact op met uw huisarts als u zo'n vlek ziet.

Lukt het u niet de teek te verwijderen?

Neem dan dezelfde dag nog contact op met uw huisarts of de huisartsenpost.

Geen bloedonderzoek

Geen bloedonderzoek na de tekenbeet

Na een tekenbeet bloedonderzoek doen heeft geen zin. De bloedtest kan niet aantonen of de teek u besmet heeft:

  • Het kan zijn dat u wél door de teek besmet bent, maar dat dat nog niet in het bloed te zien is.
  • En andersom: als onderzoek van het bloed wél een infectie in het bloed opspoort, kan dat van een vroeger doorgemaakte infectie zijn die u al lang overwonnen heeft.
Medicijnen

Medicijnen na een tekenbeet?

Teek korter dan 24 uur op de huid

Heeft u de teek direct verwijderd, en heeft de teek minder dan 24 uur op de huid gezeten? Dan is de kans op de ziekte van Lyme klein, kleiner dan 2-3%. Antibiotica zijn dan niet nodig. Gebruik van antibiotica heeft dan meer nadelen dan voordelen, omdat ze ook bijwerkingen hebben.

  • U kunt dan beter afwachten en gedurende 3 maanden goed opletten of u verschijnselen krijgt die kunnen passen bij de ziekte van Lyme. Bijvoorbeeld een rode of roodblauwe vlek rond de tekenbeet of op een andere plek van uw lichaam. Bij een donkere huid kan de vlek er ook gelig of blauwig uitzien. Zie ook Wanneer contact opnemen.
    Ontdekt u tekenen van Lyme? Dan is de ziekte nog goed te behandelen met antibiotica. 

Teek langer dan 24 uur op de huid

Heeft de teek vermoedelijk al langer dan 24 uur in uw huid gezeten?
Overleg dan met uw huisarts. U kunt dan kiezen tussen 2 mogelijkheden:

  • U kunt afwachten en gedurende 3 maanden goed opletten of u verschijnselen krijgt van de ziekte van Lyme (zie ook Wanneer contact opnemen). Die kans is klein: Van de 100 mensen die een tekenbeet hebben, krijgen 2 tot 3 de ziekte van Lyme (2-3 procent). Ontdekt u tekenen van Lyme? Dan kunt u alsnog antibiotica nemen om de infectie te behandelen.
     
  • Of u kunt binnen 72 uur na verwijderen van de teek een eenmalige dosis antibiotica innemen om een infectie te voorkómen.
    De kans dat u dan nog de ziekte van Lyme krijgt is klein. (Later dan 72 uur na verwijderen van de teek helpt deze behandeling onvoldoende om een infectie te voorkómen).
    Het voordeel van antibiotica is dat ze de ziekte van Lyme voorkómen.
    Het nadeel is dat antibiotica bijwerkingen kunnen geven. Van de 100 mensen die antibiotica nemen, krijgen 30 last van bijwerkingen (30 procent). Mogelijke bijwerkingen van antibiotica zijn misselijkheid, overgeven en diarree of het ontstaan van een allergische reactie.

Er bestaat geen prik of inenting (vaccin) om de ziekte van Lyme te voorkómen.

Wanneer bellen

Wanneer contact opnemen met uw huisarts na een tekenbeet?

Neem contact op met uw huisarts:

  • als het u niet lukt om een teek te verwijderen; ga dan dezelfde dag nog naar de praktijk of de huisartsenpost;
  • als u een teek heeft verwijderd die waarschijnlijk 24 uur of langer in de huid heeft vastgezeten;
  • na een tekenbeet in het buitenland.

Maak een afspraak bij uw huisarts (dit hoeft niet dezelfde dag):

  • als u verschijnselen krijgt die kunnen passen bij de ziekte van Lyme:
    • als er binnen enkele dagen tot 3 maanden - rond de tekenbeet - een rode of blauwrode vlek of ring ontstaat van 5 centimeter of groter; bij een donkere huid kan de vlek er gelig of blauwig uitzien; neem dan binnen 1 tot 2 dagen contact op.
    • als u ergens op uw lichaam een verkleuring, rode of blauwrode vlek of ring ontdekt die langzaam groter wordt (óók als u géén tekenbeet heeft opgemerkt).
    • als u enkele dagen tot maanden na een tekenbeet een of meer klachten krijgt zoals:
           - een gevoel alsof u griep heeft (koorts, hoofdpijn, spierpijn, moeheid)
           - een of meer dikke en pijnlijke gewrichten
           - uitstralende pijn, tintelingen of minder kracht in uw arm, been of romp
           - u ziet ineens dubbel of krijgt ineens een scheef gezicht.
Meer informatie

Meer informatie over tekenbeet en de ziekte van Lyme

Meer informatie over tekenbeten en de ziekte van Lyme vindt u bij:

Het RIVM ontwikkelde een gratis Tekenbeet-app. Met deze app kunt u opzoeken hoe een teek eruit ziet en hoe u een teek snel verwijdert. Deze app kunt u buiten gebruiken, zonder internetverbinding.

  • Android: U kunt de app hier downloaden.
  • iPhone/iOS: U kunt de app hier downloaden.

Informatie over tekenbeet en hersen(vlies)ontsteking vindt u ook bij het RIVM.

De informatie over tekenbeet en de ziekte van Lyme is gebaseerd op de wetenschappelijke richtlijn voor huisartsen, de NHG-Behandelrichtlijn Tekenbeet en erythema migrans.

Laatst herzien op

Vond u deze informatie nuttig?

Vond u deze informatie nuttig?
Heeft u nog een suggestie of opmerking? Dit is niet verplicht.
Kunt u toelichten waarom niet? Dit is niet verplicht.