Ik ben overspannen

Onderwerp
Synoniemen
Surmenage, Overwerkt, Burnout

In het kort

  • Verplichtingen, problemen en gebeurtenissen kunnen te veel spanning geven.
  • Lukt het niet iets aan de situatie te veranderen of anders met de spanning om te gaan, dan raakt u overspannen. 
  • Overspannenheid geeft psychische en lichamelijke klachten, zoals piekeren, opvliegendheid, slaapproblemen, moeheid, hoofdpijn en duizeligheid.
  • U kunt niet meer goed functioneren op uw werk, in een winkel, thuis of zelfs in het verkeer.
  • Het herstel gaat in drie stappen: rust nemen en taken afstaan, de oorzaken op een rij zetten en oplossingen bedenken, de oplossingen uitvoeren.
  • Als de klachten langer dan zes maanden bestaan en gevoelens van moeheid en uitputting op de voorgrond staan, dan spreken we van burnout.

Wat is overspannen?

Soms is het leven ineens veel zwaarder: er zijn problemen, er is iets ingrijpends gebeurd, of u ervaart minder steun uit uw omgeving.

Als de omstandigheden meer vragen dan u aankunt, raakt u overbelast. U verliest het overzicht en raakt de greep op de situatie kwijt. U krijgt psychische en lichamelijke klachten waardoor u niet meer normaal kunt functioneren. We noemen dit overspannen.

Als de klachten langer dan zes maanden bestaan en gevoelens van moeheid en uitputting op de voorgrond staan, dan spreken we van burnout.

 

Overspannen

Wat zijn de verschijnselen van overspannen zijn?

Als u overspannen bent, kunnen de volgende klachten ontstaan:

  • Psychische klachten zoals piekeren, gespannenheid, prikkelbaarheid, een gejaagd gevoel, niet tegen drukte kunnen, slaapproblemen en gemakkelijk huilen.
  • Geestelijke moeheid, nergens meer zin in hebben en moeite met denken en concentreren.
  • Lichamelijke klachten zoals hoofdpijn, duizeligheid, pijn op de borst, hartkloppingen of maagklachten.
  • Lichamelijke moeheid: elke stap is teveel, u kunt het ene been niet meer voor het andere krijgen. 
  • Het gevoel het niet meer aan te kunnen; er komen zoveel problemen op u af dat u er geen gat meer in ziet.
  • Niet meer goed kunnen functioneren op uw werk, in een winkel, thuis of zelfs in het verkeer.

Hoe ontstaat overspannenheid?

U raakt overspannen door te veel spanning ('stress').

Spanning hoort bij het leven. Een beetje spanning is vaak prettig en maakt ons alert. Maar soms willen we te veel, er wordt te veel van ons gevraagd, de omstandigheden zitten tegen of we ervaren te weinig steun uit onze omgeving. Dat geeft extra spanning. Als u niet (meer) met die spanning om kunt gaan, raakt u overbelast. U verliest het overzicht en raakt de greep op de situatie kwijt.

Wanneer het u niet lukt iets aan de situatie te veranderen of anders met de spanning om te gaan, raakt u overspannen. Het lukt dan niet meer om door te gaan met uw normale bezigheden.

Iedereen kan overspannen raken. Het komt het meeste voor bij jongvolwassenen, harde werkers en mensen die geen 'nee' kunnen zeggen.

Mogelijke oorzaken van spanning

Vaak zijn er verschillende omstandigheden die samen extra spanning geven:

  • verplichtingen;
  • problemen;
  • gebeurtenissen.

Wanneer alles tegelijk op u afkomt en u het overzicht verliest kunt u ‘vast lopen’. De dingen blijven in uw gedachten maar terugkomen, zonder dat u er oplossingen voor vindt. U gaat steeds meer spanning voelen en kunt misschien al niet meer slapen. Zo kunt u overspannen raken.

Verplichtingen

Verplichtingen zijn de normale taken die u op zich neemt, zoals het huishouden en werk. Maar ook andere activiteiten die u gepland heeft, zoals hobby's of sporten, een cursus, een opleiding of een verbouwing. U kunt verplichtingen hebben ten opzichte van familie, vrienden of buren (bijvoorbeeld regelmatig op bezoek gaan of boodschappen doen).

Om aan alle verplichtingen te voldoen, moet u zich inspannen en het overzicht bewaren. Bij te veel verplichtingen blijft er vaak te weinig tijd over voor rust en ontspanning. U raakt vermoeid en uitgeput tot u uiteindelijk niets meer kunt.

Problemen

Problemen hebben te maken met wat u belangrijk vindt in uw leven, en met wat u wilt bereiken.

Als de dingen anders lopen dan u wilt, kan dat voor u een probleem worden. Bijvoorbeeld in de relatie met uw baas of collega's, uw familie, uw partner of uw kinderen. U kunt problemen hebben met uzelf ('in de knoop zitten'), met uw gezondheid of op het gebied van werk, geld of wonen.

Problemen vergen altijd extra inspanning omdat u probeert ze op te lossen, te vermijden of ermee om te gaan. U kunt overspannen worden wanneer u teveel problemen heeft en geen overzicht meer heeft over mogelijke oplossingen.

Gebeurtenissen

Gebeurtenissen, zoals het ernstig ziek worden van een geliefde naaste, veroorzaken veel emoties. Het kost tijd en energie om deze emoties te verwerken. Andere gebeurtenissen, zoals een verhuizing of een nieuwe baan, brengen veel veranderingen met zich mee. Het kost tijd en inspanning om u aan die verandering aan te passen.

Veel gebeurtenissen, zoals het verlies van uw partner of van uw baan, geven emoties en veranderingen. Ook blijde gebeurtenissen, zoals het krijgen van een kind, geven een extra belasting.

Soms gebeurt er te veel in een korte tijd. Dan ontbreekt de tijd om alles goed te verwerken.

Ook één ernstige gebeurtenis, zoals een misdrijf, kan ervoor zorgen dat iemand overspannen raakt.

Herstel na overspanning

Het herstel na overspanning verloopt in drie fasen.

  1. Pas als u inziet en accepteert dat u overspannen bent, kunt u geleidelijk ontspannen. Zorg eerst dat u tot rust komt. Het ordenen en opschrijven van uw gedachten kan hierbij helpen. Omdat werken vaak niet meer lukt, zult u tijdelijk een aantal activiteiten moeten laten vallen en bepaalde taken of verplichtingen moeten afstaan.
  2. Bedenk welke omstandigheden tot spanning hebben geleid. Hoe bent u met die spanning omgegaan? Daarna gaat u oplossingen bedenken voor eventuele moeilijkheden waar u tegenaan bent gelopen.
  3. In de derde fase gaat u de bedachte oplossingen uitvoeren.

Bij deze actieve aanpak is de kans groot dat u binnen zeven weken uw normale bezigheden geleidelijk weer kunt oppakken.

Bijna iedereen functioneert binnen een half jaar weer volledig, zowel thuis als op het werk.

Meer informatie over overspannenheid

  • Meer informatie over overspannenheid vindt u op Psychowijzer.
  • Op mentaalvitaal.nl vindt u tips om overspannenheid tegen te gaan.
  • Op zelfhulpwijzer.nl kunt u de ernst van de klachten testen en ontdekken of online zelfhulp voor u een uitkomst is.
  • Op burnout.mirro.nl leert u de juiste balans te vinden in uw werk. 

De informatie over overspannenheid is gebaseerd op de richtlijn tussen huisartsen, bedrijfsartsen en psychologen, de LESA Overspanning en burn-out.

Deze tekst is voor het laatst herzien op 6 jan 2012