Ik heb een bipolaire stoornis

In het kort

In het kort

  • Een bipolaire stoornis is een ziekte met manische en depressieve perioden. 
  • Bij een manie bent u veel opgewekter, actiever en zelfverzekerder dan u gewend bent.
  • In een depressieve periode bent u somber en passief. 
  • Medicijnen zijn heel belangrijk in de behandeling.
  • Met een dagboek houdt u bij hoe het met u gaat.
  • Maak met uw huisarts en naaste(n) afspraken over het herkennen van signalen van manie of depressie.
Beschrijving

Wat is een bipolaire stoornis?

Bij een bipolaire stoornis heeft u manische periodes en depressieve periodes. Daarnaast kunt u 'gewone' periodes hebben. Tijdens een manie bent u heel energiek en druk. U heeft het gevoel dat u alles aan kunt. Tijdens een depressie voelt u zich juist heel somber en onzeker. 

Een bipolaire stoornis is een ernstige ziekte die niet kan worden genezen. De behandeling kan bepaalde verschijnselen wel verminderen en een nieuwe manie of depressie helpen voorkomen.

Een bipolaire stoornis begint vaak op jong-volwassen leeftijd, rond het 20ste jaar.

Een andere naam voor een bipolaire stoornis is een manisch-depressieve stoornis.

Verschijnselen

Wat zijn de verschijnselen van een bipolaire stoornis?

Bijna alle mensen met een bipolaire stoornis hebben manische perioden en depressieve perioden. 

Verschijnselen in een manische periode:

  • U bent veel opgewekter en heeft veel meer zelfvertrouwen dan u gewend bent.
  • U wordt snel boos als het niet gaat zoals u wilt.
  • Lichamelijk voelt u zich heel goed. U heeft weinig/geen behoefte aan slaap.
  • U praat meer dan u normaal doet.
  • U ervaart veel en drukke gedachten.
  • U bent makkelijker afgeleid dan normaal.
  • U neemt besluiten zonder daar eerst goed over na te denken. Bijvoorbeeld over situaties op het werk, met vrienden of seksueel. Dit kan problemen opleveren, zoals te veel geld uitgeven en grote risico's nemen.
  • Een manische periode kan problemen geven op het werk, bij sociale activiteiten en in relaties.
  • Tijdens een manie kunt u ook dingen zien, horen of denken die niet kloppen met de werkelijkheid (wanen en hallucinaties: een psychose). 

Een manische periode duurt minstens 1 week. Een lichte vorm van manie is ook mogelijk: een hypomanie. De verschijnselen van een hypomanie zijn minder erg, zorgen voor minder grote problemen en duren korter. 

Verschijnselen in een depressieve periode:

  • U voelt zich heel erg vermoeid.
  • U voelt zich niets waard.
  • U voelt zich onzeker, u kunt geen beslissingen nemen.
  • U heeft geen belangstelling meer voor anderen, voor hobby’s of andere dingen.
  • U kunt zich moeilijker concentreren dan normaal.
  • U heeft lichamelijke klachten.
  • U heeft slaapproblemen.
  • U denkt aan de dood.

Een depressieve periode duurt minstens 2 weken.

Sommige mensen hebben periodes waarin ze tegelijk een manie en depressie hebben. Bij de meeste mensen wisselen de (hypo)manische periodes en depressieve periodes zich af. Daarnaast zijn er periodes waarin u zich normaal voelt.

De diagnose wordt gesteld door een psychiater.

Herkent u de verschijnselen die hierboven staan, maar bent u er nog niet voor naar uw huisarts geweest? Als u wilt, kunt u eventueel de zelftest van het Kenniscentrum bipolaire stoornissen doen. De uitslag kunt u meenemen naar uw huisarts om samen te bespreken.

Oorzaken

Oorzaken van een bipolaire stoornis

Er is niet 1 oorzaak van een bipolaire stoornis. Erfelijke factoren spelen in ieder geval een belangrijke rol bij het ontstaan van een bipolaire stoornis. Hoe de overerving precies gaat, is niet bekend.
Verder vergroten traumatische ervaringen als kind de kans op een bipolaire stoornis.

Spannende of moeilijke situaties kunnen, bij mensen die al gevoelig zijn, het begin veroorzaken van een depressie of manie. Bijvoorbeeld problemen met vrienden of met uw partner, of spanningen op het werk. 

Adviezen

Adviezen bij een bipolaire stoornis

  • Vraag een naaste (partner, familielid, vriend) om samen met u naar uw huisarts te gaan.
  • Vertel mensen in uw omgeving over de ziekte.
  • Vraag uw naasten of ze u willen helpen bij het herkennen van een nieuwe manische of depressieve periode.
  • Merkt u dat u de eerste kenmerken krijgt van een manie of depressie? Vertel het aan naasten en neem contact op met uw huisarts.
  • Neem uw medicijnen in zoals uw (huis)arts heeft uitgelegd. Lukt dit niet goed? Bespreek dit dan met uw arts.

Wat kunt u doen bij een manische periode?

  • Leef regelmatig: ga op een vaste tijd naar bed en sta ook op een vaste tijd op. Eet ook op vaste tijden. 
  • Zorg dat u niet in situaties komt die bij u spanningen geven.
  • Probeer minder te doen dan u eigenlijk wilt. Zeg afspraken af voor zover mogelijk. 
  • Geef niet in één keer veel geld uit zonder dat u er over na heeft gedacht. Zorg bijvoorbeeld dat u niet te veel geld in één keer kan opnemen.

Wat kunt u doen bij een depressieve periode?

  • Leef regelmatig: ga op een vaste tijd naar bed en sta ook op een normale tijd op. Eet ook op vaste tijden.
  • Beweeg regelmatig: ga wandelen, fietsen, sporten.
  • Maak afspraken met anderen.
  • Doe dingen die u ontspanning geven. Probeer eventueel ontspanningsoefeningen.
Behandeling

Behandeling van een bipolaire stoornis

De behandeling van een bipolaire stoornis bestaat uit een combinatie van:

  • medicijnen,
  • voorlichting over de ziekte (psycho-educatie),
  • voorlichting en hulp om met de ziekte om te leren gaan (zelfmanagement),
  • soms ook psychotherapie als aanvulling.

Medicijnen

Bij een bipolaire stoornis zijn medicijnen nodig. De medicijnen kunnen kenmerken van een manie en van een depressie verminderen. Ook helpen ze in periodes zonder verschijnselen om een volgende (hypo-)manie of depressie te voorkomen. Ze helpen dus om uw stemming onder controle te houden.

Medicijnen voor de behandeling van een bipolaire stoornis zijn:

  • lithium
  • valproïnezuur , carbamazepine , lamotrigine
  • antipsychotica, zoals haloperidol en risperidon

Soms kan de arts ook een medicijn tegen depressie voorschrijven (bijvoorbeeld amitriptyline of paroxetine ), een medicijn tegen angst of een slaapmiddel (zoals oxazepam of temazepam ).

U bespreekt de voor- en nadelen van de medicijnen uitgebreid met uw arts. U bepaalt samen met uw arts welke medicijnen voor u het beste zijn.
Een psychiater start de behandeling met medicijnen. Later kan de huisarts u eventueel gaan begeleiden.

Voorlichting (psycho-educatie)

Om te leren omgaan met een bipolaire stoornis kunt u een cursus volgen. Daarin krijgt u informatie over de kenmerken, de behandeling en leert u hoe u een plan maakt om de kenmerken op tijd te herkennen.
Waar u deze cursus kunt doen, vindt u op vmdb.nl.

Hulp om met de ziekte te leren omgaan: dagboek (life chart) en signaleringsplan

Om te zien hoe de ziekte verloopt en of de behandeling werkt, is het goed om elke dag te noteren hoe het met u gaat (dagboek- of lifechartmethode). U vult op een formulier, in een boekje of op een computerprogramma elke dag in wanneer u uw medicijngebruik neemt, hoe u slaapt en of er belangrijke gebeurtenissen zijn (positief of negatief).
Bij uw arts en bij de VMDB kunt u het schema krijgen waarop u deze informatie kunt invullen (de life chart).

Verder is het belangrijk om een plan te maken met uw arts waarin staat hoe u de kenmerken kunt herkennen. Dit heet een signaleringsplan. Hierin staat:

  • met welke verschijnselen een eerdere manie en depressie begon;
  • wat u zélf het beste kunt doen bij de eerste verschijnselen. Bijvoorbeeld welke medicijnen u moet nemen. En dat u het beste wel met mensen af kunt spreken als u zich somber voelt. Bij verschijnselen van een hypomanie kunt u juist beter weinig afspraken maken of afspraken afzeggen;  
  • wat de mensen in uw omgeving het beste kunnen doen;
  • wat uw arts kan doen.

Klik hier voor een voorbeeld van een signaleringsplan

Psychotherapie

Als medicijnen en een cursus niet genoeg verbetering geven, dan kunt u ervoor kiezen om psychotherapie te volgen.

oxazepam

Oxazepam behoort tot de benzodiazepinen. Het werkt rustgevend, spierontspannend, vermindert angstgevoelens en beïnvloedt de overdracht van elektrische prikkels in de hersenen.

Artsen schrijven het voor bij angstgevoelens en gespannenheid, slapeloosheid en alcoholontwenning.

Bron: Apotheek.nl

amitriptyline

Amitriptyline behoort tot de groep tricyclische antidepressiemiddelen. Het regelt in de hersenen de hoeveelheid natuurlijk voorkomende stoffen die een rol spelen bij stemmingen en emoties.

Artsen schrijven het voor bij depressie, posttraumatische stressstoornis, zenuwpijn, bedplassen, spierpijn bij fibromyalgie, hoofdpijn, soms bij hik, migraine en speekselvloed bij ALS.

Bron: Apotheek.nl

paroxetine

Paroxetine behoort tot de serotonineheropnameremmers, ofwel SSRI's. Het regelt in de hersenen de hoeveelheid serotonine. Deze lichaamseigen stof speelt een rol bij emoties en stemmingen. SSRI's verbeteren de stemming en verminderen angsten.

Artsen schrijven het voor bij depressie en bij angststoornissen, zoals een dwangstoornis, paniekstoornis, sociale fobie en posttraumatische stressstoornis.

Het wordt ook gebruikt bij zenuwpijn, bij bepaalde soorten jeuk, bij seksuele stoornissen (vroegtijdige zaadlozing) en bij opvliegers tijdens de overgang.

Bron: Apotheek.nl

valproïnezuur

Valproïnezuur beïnvloedt de informatieoverdracht via zenuwen in de hersenen. Het wordt toegepast bij verschillende aandoeningen.

Artsen schrijven valproïnezuur voor bij epilepsie en manie. Artsen schrijven het soms voor bij migraine en bij voortdurende hik.

Bron: Apotheek.nl

haloperidol

Haloperidol behoort tot de klassieke antipsychotica. Het remt in de hersenen de effecten van de natuurlijk voorkomende stof dopamine. Hierdoor verminderen psychosen en onrust.

Artsen schrijven het voor bij psychose, schizofrenie, manie, onrust, dementie, tics, dwangstoornissen, misselijkheid en braken en hik.

Bron: Apotheek.nl

risperidon

Risperidon behoort tot de atypische antipsychotica. Het vermindert in de hersenen de effecten van natuurlijk voorkomende stoffen, voornamelijk dopamine. Hierdoor verminderen psychosen en onrust.

Artsen schrijven het voor bij psychose, manie, schizofrenie, onrust, dementie, tics, dwangstoornissen en posttraumatische stressstoornis.

Bron: Apotheek.nl

lithium

Lithium vermindert hevige stemmingsschommelingen.

Artsen schrijven het voor bij manie, depressie en clusterhoofdpijn.

Bron: Apotheek.nl

ORS

ORS is een oplossing van zouten en (druiven)suiker in water.

Het wordt gebruikt bij waterdunne diarree en braken.

Bron: Apotheek.nl

lamotrigine

Lamotrigine beïnvloedt de informatieoverdracht via zenuwen in de hersenen.

Artsen schrijven het voor bij epilepsie en bij manische depressie (bipolaire stoornis) om depressie en manie te voorkomen.

Artsen schrijven lamotrigine soms voor bij zenuwpijn en bij posttraumatische stressstoornis (PTSS).

Bron: Apotheek.nl

temazepam

Temazepam behoort tot de benzodiazepinen. Het werkt rustgevend, spierontspannend en vermindert angstgevoelens.

Artsen schrijven het voor bij slapeloosheid en tijdens een psychose.

Bron: Apotheek.nl

carbamazepine

Carbamazepine beïnvloedt de informatieoverdracht via de zenuwen in de hersenen. Het wordt toegepast bij verschillende aandoeningen.

Artsen schrijven het voor bij epilepsie, zenuwpijn, diabetes insipidus, manie en alcoholontwenning.

Bron: Apotheek.nl
Medicijnen: lithium

Lithium bij een bipolaire stoornis

Lithium werkt vaak erg goed bij een bipolaire stoornis. Het is belangrijk dat er een bepaalde hoeveelheid lithium in uw bloed zit: niet te weinig want dan werkt het niet, maar zeker niet te veel want dat is gevaarlijk.

  • Lithium bouwt u daarom stap voor stap op.
    • De meeste mensen beginnen met 1 tablet van 400 mg per dag.
    • Na ongeveer 5 dagen laat u bloed prikken om te weten hoeveel lithium er in uw bloed zit (dit heet ''uw bloedspiegel'').
    • Daarna stelt de psychiater u stap voor stap verder in op de juiste dosering.  
    • Een goede waarde van lithium in het bloed ligt tussen 0,6 en 0,8 mmol/l.
  • Neem de voorgeschreven lithiumtabletten iedere dag in op vaste tijden.
  • Een tablet vergeten? Neem die niet alsnog in. 
  • Als u goed bent ingesteld, moet u minimaal 2 keer per jaar bloed laten prikken. Dit moet 12 uur nadat u de laatste lithiumtablet heeft genomen. Er wordt zo gecontroleerd of uw nieren en schildklier goed blijven werken en of uw lithiumwaarde in het bloed goed is. 
  • Neem geen pijnstillers zoals diclofenac , ibuprofen of naproxen (NSAID's) als u lithium gebruikt. Deze kunnen lithiumvergiftiging veroorzaken. Als u een pijnstiller wilt nemen, neem dan paracetamol
  • Bij warmte, ziekte, veel zweten en langdurige inspanning: Zorg ervoor dat u genoeg zout binnenkrijgt en dat u genoeg drinkt. 
  • Gaat u naar een arts of het ziekenhuis? Vertel altijd dat u lithium slikt. 

Veelvoorkomende bijwerkingen van lithium:

  • dorst en een droge mond 
    Wat kan helpen is regelmatig een slokje koud water drinken. Sommige mensen gebruiken kunstspeeksel .
  • een metaalsmaak
  • misselijkheid en diarree
    Wat kan helpen is iets eten voordat u lithium neemt of innemen met pap of yoghurt.  
  • trillende handen
    Wat kan helpen is minder alcohol en koffie drinken. Ook propranolol kan helpen.
  • veel plassen
    Door meer dorst gaat u waarschijnlijk meer drinken, en daardoor meer plassen. 
    Plast u in 24 uur tot 3 liter? Dan is dat onschadelijk en ‘normaal’. Plast u meer, neem dan contact op met uw arts.
  • zwaarder worden
    De belangrijkste maatregel is gezonder eten en meer bewegen. Een diëtiste kan u hierbij begeleiden.

Een klein beetje te veel lithium is al gevaarlijk. Te veel lithium in het bloed geeft lithiumvergiftiging. Dit kan komen door:  

  • een zoutarm dieet
  • gebruik van bepaalde medicijnen (zoals plastabletten en pijnstillers zoals diclofenac, ibuprofen, naproxen)
  • braken en diarree
  • veel zweten
  • te weinig drinken
  • koorts

Verschijnselen van een beginnende lithiumvergiftiging zijn:

  • beven van handen of kaak
  • misselijkheid, braken, diarree
  • spierzwakte, een zwaar gevoel in armen en benen, spiertrekkingen
  • onzeker lopen, alsof u dronken bent 
  • praten alsof u dronken bent 
  • sufheid, een sloom en lusteloos gevoel

Krijgt u een of meer van deze verschijnselen? 

  • Neem geen lithium meer. En bel direct uw psychiater, de spoedeisende hulp van het ziekenhuis, huisarts of huisartsenpost. 

naproxen

Naproxen is een ontstekingsremmende pijnstiller. Dit soort pijnstillers wordt ook wel NSAID genoemd. Het werkt pijnstillend, ontstekingsremmend en koortsverlagend.

Het is te gebruiken bij pijn waarbij ook sprake is van een ontsteking, zoals bij gewrichtspijn, reumatoïde artritis, ziekte van Bechterew en jicht. Bovendien bij koliekpijn, hoofdpijn, migraine en menstruatieklachten, zoals abnormaal vaginaal bloedverlies. Het wordt soms ook gebruikt bij artrose, spierpijn en klachten door griep of verkoudheid.

Bron: Apotheek.nl

propranolol

Propranolol behoort tot de bètablokkers. Het verlaagt de bloeddruk, vertraagt de hartslag en vermindert de zuurstofbehoefte van het hart.

Artsen schrijven het voor bij hoge bloeddruk, angina pectoris (hartkramp), hartritmestoornissen, migraine, essentiële tremor (trillen), angstgevoelens en gespannenheid, een te snelle schildklierwerking en bij een hartinfarct.

Bron: Apotheek.nl

diclofenac

Diclofenac is een ontstekingsremmende pijnstiller. Dit soort pijnstillers wordt ook wel NSAID's genoemd. Het werkt pijnstillend, ontstekingsremmend en koortsverlagend.

Het is te gebruiken bij pijn waarbij ook sprake is van een ontsteking, zoals bij gewrichtspijn, reumatoïde artritis, ziekte van Bechterew en jicht.

Bovendien bij koliekpijn, menstruatieklachten, zoals abnormaal vaginaal bloedverlies, migraine en hoofdpijn. Het wordt soms ook gebruikt bij artrose, spierpijn en klachten door griep of verkoudheid.

Bron: Apotheek.nl

paracetamol

Paracetamol werkt pijnstillend en koortsverlagend.

Het is te gebruiken bij verschillende soorten pijn zoals, hoofdpijn, migraine, koorts, griep, verkoudheid, keelpijn, bijholteontsteking, middenoorontsteking, oorpijn, artrose, spierpijn, gewrichtspijn en menstruatieklachten.

Bron: Apotheek.nl

ibuprofen

Ibuprofen is een ontstekingsremmende pijnstiller. Dit soort pijnstillers wordt ook wel NSAID genoemd. Het werkt pijnstillend, ontstekingsremmend en koortsverlagend.

Het is te gebruiken bij pijn waarbij ook sprake is van een ontsteking, zoals bij gewrichtspijn, reumatoïde artritis, ziekte van Bechterew en jicht. Bovendien bij migraine, hoofdpijn en menstruatieklachten, zoals abnormaal vaginaal bloedverlies. Het wordt soms ook gebruikt bij artrose, spierpijn en klachten door griep of verkoudheid.

Bron: Apotheek.nl

lithium

Lithium vermindert hevige stemmingsschommelingen.

Artsen schrijven het voor bij manie, depressie en clusterhoofdpijn.

Bron: Apotheek.nl

ORS

ORS is een oplossing van zouten en (druiven)suiker in water.

Het wordt gebruikt bij waterdunne diarree en braken.

Bron: Apotheek.nl

kunstspeeksel

Kunstspeeksel bevat een verdikkingsmiddel. Soms bevat kunstspeeksel ook fluoride.

Artsen schrijven het voor bij droge mond zoals dit bijvoorbeeld optreedt bij het Syndroom van Sjögren.

Bron: Apotheek.nl
Hoe gaat het verder?

Hoe gaat het verder bij een bipolaire stoornis?

Hoe een bipolaire stoornis verloopt, verschilt per persoon. Sommige mensen hebben af en toe een manie of depressie. Tussen deze periodes door voelen ze zich normaal. Manieën en depressies kunnen ook snel achter elkaar komen. Na een manische periode kan een depressieve periode komen, maar het kan ook andersom zijn.

Een bipolaire stoornis kan problemen geven in uw gezin of in uw relatie. Als u kinderen heeft, is het goed om met uw huisarts te praten over hoe het gaat in uw gezin en te kijken naar oplossingen. 

Een manie of depressie kan zo erg zijn dat u zichzelf of de mensen in uw omgeving in gevaar brengt. Dan kan het nodig zijn dat u in een ziekenhuis opgenomen wordt.

Wanneer contact?

Wanneer contact opnemen bij een bipolaire stoornis?

Neem contact op met uw psychiater, huisarts of de huisartsenpost als u merkt dat u een nieuwe depressie of manie krijgt.

Gebruikt u lithium ? Bel direct als u 1 of meer verschijnselen van lithiumvergiftiging krijgt: 

  • beven van handen of kaak
  • misselijkheid, braken, diarree
  • spierzwakte, een zwaar gevoel in armen en benen, spiertrekkingen
  • onzeker lopen, alsof u dronken bent 
  • praten alsof u dronken bent 
  • sufheid, een sloom en lusteloos gevoel

Zorg dat u de telefoonnummers van mensen die u dan moet bellen altijd bij u heeft. Schrijf ze op in uw mobiele telefoon, in uw vaste telefoon, in uw signaleringsplan en doe ze in uw portemonnee.  

lithium

Lithium vermindert hevige stemmingsschommelingen.

Artsen schrijven het voor bij manie, depressie en clusterhoofdpijn.

Bron: Apotheek.nl
Meer informatie

Meer informatie over de bipolaire stoornis

lithium

Lithium vermindert hevige stemmingsschommelingen.

Artsen schrijven het voor bij manie, depressie en clusterhoofdpijn.

Bron: Apotheek.nl
Laatst herzien op

Vond u deze informatie nuttig?

Vond u deze informatie nuttig?
Heeft u nog een suggestie of opmerking? Dit is niet verplicht.
Kunt u toelichten waarom niet? Dit is niet verplicht.