Ik heb een dissociatieve stoornis

In het kort

In het kort

  • Klachten bij een dissociatieve stoornis zijn bijvoorbeeld:
    • De wereld om u heen voelt raar, alsof u er niet bij hoort.
    • Het voelt alsof u uit verschillende personen bestaat.
    • U vergeet dingen. Ook belangrijke, dagelijkse dingen.
    • U hoort stemmen in uzelf.
  • Het kan komen door nare dingen meemaken als kind.
  • Psychotherapie, medicijnen en EMDR kunnen helpen.
  • Een dissociatieve stoornis kan overgaan. Of u kunt leren er beter mee om te gaan.
Wat is het?

Wat is een dissociatieve stoornis?

Een dissociatieve stoornis is een psychische ziekte. Het voelt alsof u soms ‘losraakt van uzelf of van de omgeving’. Dit heet dissociatie. Alles om u heen lijkt bijvoorbeeld vreemd of wazig. Of het voelt alsof uw lichaam niet van uzelf is.

We denken dat mensen die vaak en lang losraken (dissociëren), zo proberen te ‘ontsnappen’ aan nare herinneringen of gebeurtenissen. Dingen die zó heftig zijn dat u er niet op een andere manier mee kunt omgaan. Bijvoorbeeld erge dingen die u als kind heeft meegemaakt.
Het is een automatische reactie, een manier om uzelf te beschermen. Maar wel een manier waar u veel last van kunt hebben. En waar u erg van in de war kunt raken.

Bij een dissociatieve stoornis heeft u in elk geval deze 3 problemen:

  • U heeft er vaak last van.
  • U heeft er geen controle over.
  • Het brengt uw gewone leven in de war.
Wat merk ik?

Wat merk ik bij een dissociatieve stoornis?

Door een dissociatieve stoornis kunt u dit merken:

  • Uw geheugen werkt niet goed.
    Soms bent u kleine dingen vergeten, maar soms ook belangrijke dingen in uw leven. Iemand vertelt bijvoorbeeld over iets waar u bij was, maar u weet er niks meer van.
  • De tijd lijkt soms veel te snel of juist veel te langzaam te gaan.
  • U kunt de ene keer iets heel goed en een andere keer lijkt het alsof u het voor het eerst doet.
  • Het voelt of u niet uzelf bent.
    U ziet uzelf op een andere manier dan normaal. Uw handen of benen lijken bijvoorbeeld veel kleiner of juist veel groter. Of het voelt alsof u van buitenaf naar uzelf kijkt.
  • De omgeving en andere mensen voelen vreemd, alsof u er niet bij hoort.
  • U weet niet meer wie u bent.
  • Het voelt alsof u 2 of meer verschillende personen bent.
    Het lijkt of die personen los van elkaar kunnen denken en dingen kunnen doen. Ze hebben soms ieder hun eigen naam en leeftijd. Er kan er 1 zijn met de nare herinneringen of problemen en 1 zonder die problemen. Die probeert een ‘gewoon’ leven te hebben, zonder de problemen.
  • U voelt een ‘gevecht’ in uzelf: het lijkt alsof u tegelijk verschillende dingen wilt doen.
    Hierdoor doet u uiteindelijk helemaal niets. Of u doet juist tien dingen tegelijk en maakt niets af.
  • U hoort stemmen in uw hoofd.
  • U voelt zich vaak onrustig of onveilig.
    Misschien ziet u soms flitsen van erge gebeurtenissen uit het verleden (flashbacks). Of het lijkt alsof u weer meemaakt wat er toen gebeurde (herbeleving). U bent daardoor bang, in de war of u voelt pijn.
  • U vlucht weg, in uw gedachten of echt.
    U gaat dan bijvoorbeeld ergens heen, zonder dat u echt weet wat u doet. Daarna weet u soms niet meer dat dit gebeurd is.

Bij een dissociatieve stoornis heeft u meerdere van deze klachten. U heeft hier al maanden of jaren last van, het komt vaker terug en u heeft er geen controle over.

Soorten

Soorten dissociatieve stoornissen

Een dissociatieve stoornis is niet bij iedereen hetzelfde. Deze 3 soorten komen het meest voor:

  1. Meerdere personen (DIS)
    Het lijkt alsof u twee (of meer) verschillende personen bent. Die personen denken, doen en voelen hun eigen dingen. Ze kunnen ook een eigen naam en leeftijd hebben. Er is een ‘persoon’ met nare herinneringen. En een andere persoon die probeert een gewoon leven te hebben, zonder die herinneringen.
    Maar het voelt ook alsof u geen controle heeft over uzelf. En alsof uw geheugen en gedachten in de war zijn. U merkt zelf dat er iets niet klopt en uw omgeving ook.
    Dit heet dissociatieve identiteits-stoornis (DIS).

  2. Belangrijke dingen vergeten
    U bent belangrijke dingen over uw eigen leven vergeten. Bijvoorbeeld herinneringen aan erge dingen die u heeft meegemaakt. Of u weet niet meer wie u bent.
    Dit heet dissociatieve amnesie.

  3. Uzelf, anderen en de wereld voelen vreemd
    Dit kan op 2 manieren:
    1. Het lijkt alsof uw gedachten, gevoelens of uw lichaam niet van uzelf zijn. Alles voelt vreemd. Misschien voelt alles verdoofd: u voelt uw lichaam minder goed. Het lijkt misschien alsof u zichzelf van buitenaf ziet. De tijd lijkt te snel of juist te langzaam te gaan.
    Dit heet depersonalisatie.
    2. De wereld en de mensen om u heen voelen vreemd en anders dan normaal. Mensen of spullen lijken niet echt, of vervormd. Alles is wazig, het lijkt of u droomt.
    Dit heet derealisatie.
    U kunt ook een combinatie hebben. Dat heet een depersonalisatie-derealisatie-stoornis.

Het kan zijn dat u een tijd veel last heeft van deze klachten en dan weer een tijd minder.

Het kan ook zijn dat u niet 1 van de 3 soorten heeft, maar een combinatie.

Oorzaken

Hoe komt het dat u losraakt van uzelf of van uw omgeving?

Als u vaak en lang het gevoel heeft dat u van uzelf losraakt, heeft dat meestal te maken met heel nare dingen die u als kind heeft meegemaakt. Dit noemen we een trauma. Bijvoorbeeld:

  • lichamelijke mishandeling
  • emotionele mishandeling (bijvoorbeeld uitschelden, vernederen, buitensluiten, pesten)
  • seksueel misbruik
  • te weinig aandacht en geen goede verzorging (verwaarlozing)
  • pijnlijke medische behandelingen
  • moeten vluchten uit uw eigen land

Een jong kind kan nog niet goed met heftige ervaringen omgaan. Vooral als het niet genoeg hulp heeft gekregen toen het gebeurde. Dat is waarschijnlijk waardoor een dissociatieve stoornis ontstaat.

Als u al een posttraumatische stressstoornis (PTSS) heeft, heeft u ook meer kans op een dissociatieve stoornis. PTSS is een lange, heftige stressreactie op een nare gebeurtenis.

Het gevoel van dissociatie kan ook ontstaan vanuit andere psychische problemen. Zo zijn er mensen waarbij geen trauma bekend is, maar die toch klachten van een dissociatieve stoornis hebben. Zo kunnen zij ook last hebben van tegenstrijdige gevoelens, gedachten of gedrag. Of het gevoel dat ze uit verschillende personen bestaan, of losraken van zichzelf of de omgeving.

Behandeling

Behandeling van een dissociatieve stoornis

Voor de behandeling heeft u een psychotherapeut (psycholoog of psychiater) nodig die hier ervaring mee heeft. Het moet iemand zijn bij wie u zich veilig voelt.
Daarnaast kunt u hulp krijgen van de praktijkondersteuner in de huisartsenpraktijk.

De behandeling duurt maanden tot jaren. Hoe lang precies hangt af van welke behandeling en hoe ernstig de ziekte bij u is.

De behandeling begin met uitleg over de ziekte. Als u hoort dat u een dissociatieve stoornis heeft, heeft u waarschijnlijk veel vragen. Hoe is het gekomen? Kan ik beter worden?
Uw hulpverlener legt uit welke klachten of gevoelens er bij deze ziekte horen. En wat u en uw naasten zelf kunnen doen om het leven makkelijker te maken. Deze uitleg heet psycho-educatie. U krijgt dit alleen of in een groep.

Uw behandelaar bespreekt met u welke behandeling verder voor u het beste past. Bijvoorbeeld:

  • psychotherapie (alleen of in een groep)
  • medicijnen
  • EMDR

Een combinatie van deze behandelingen kan ook.

Psychotherapie

Psychotherapie bij een dissociatieve stoornis

Psychotherapie betekent dat u gaat praten met een psychotherapeut.

Bij de therapie werkt u onder andere aan:

  • leren accepteren dat u deze ziekte heeft
  • leren begrijpen waar uw klachten vandaan komen
  • leren omgaan met de problemen die u heeft door de dissociatie
  • uw klachten minder maken
  • accepteren en verwerken van uw verleden
    Bijvoorbeeld van het verdriet dat u voelt, omdat u veiligheid, liefde en kansen heeft gemist.
  • uzelf weer als 1 persoon voelen
  • verwerken van nare herinneringen
  • een nieuwe manier om uw leven op te bouwen, waarin u:
    • voor uzelf kunt zorgen
    • uzelf kunt accepteren zoals u bent
    • kunt doen wat u leuk vindt of waar u goed in bent (bijvoorbeeld opleiding, werk)
    • contact heeft met anderen
    • veilig bent

Als het goed gaat, gaat u steeds iets minder vaak praten met uw therapeut. Dit heet afbouwen.
U maakt samen met de therapeut een plan waarin staat wat u kunt doen als u zich weer slechter voelt. Daarna kunt u ook zonder de therapeut verder.

De therapie is niet altijd makkelijk. Soms voelt u zich een tijd beter, daarna misschien weer slechter. Dat is normaal.

U kunt de therapie alleen krijgen of in een groep. Er zijn verschillende soorten behandelingen in een groep. Uw hulpverlener bespreekt met u wat het best bij u past.

Medicijnen

Medicijnen bij een dissociatieve stoornis

Er zijn geen medicijnen waardoor de dissociatieve stoornis over gaat.

Wel zijn er medicijnen die kunnen helpen tegen bepaalde klachten die u kunt hebben bij een dissociatieve stoornis. Bijvoorbeeld:

  • medicijnen tegen depressie (antidepressiva)
    Die kunnen ook helpen bij andere klachten. Bijvoorbeeld bij angst, paniek, eetbuien, uzelf pijn doen. En als u steeds dingen moet doen van uzelf en u kunt dat niet stoppen (dwang-gedachten).
    Voorbeelden van zulke medicijnen zijn citalopram, sertraline, paroxetine en clomipramine.
  • medicijnen om beter te slapen (benzodiazepines)
    Bijvoorbeeld als u slecht slaapt of heel nare dromen heeft, en andere behandelingen helpen niet.
    Voorbeelden van zulke medicijnen zijn temazepam, diazepam, oxazepam en zopiclon.
  • medicijnen om rustig van te worden (benzodiazepines)
    Die kunnen helpen als u heftige stress en angst heeft.
    Voorbeelden zijn diazepam en oxazepam.
  • medicijnen voor als u dingen ziet of hoort die er niet zijn (antipsychotica)
    Dingen zien of horen die er niet zijn noemen we ook wel hallucinaties of wanen.
    Voorbeelden van deze medicijnen zijn haloperidol, risperidon, olanzapine, clozapine en aripiprazol.
  • medicijnen voor als uw humeur heel erg wisselt
    Een voorbeeld is lithium.
  • bepaalde middelen tegen epilepsie
    Die kunnen soms ook helpen bij problemen met emoties.
    Een voorbeeld is topiramaat.
  • medicijnen als u gaat afkicken van een verslaving
    Bijvoorbeeld diazepam bij een alcohol-verslaving en methadon bij een heroïne-verslaving.
  • medicijnen tegen lichamelijke klachten
    Bijvoorbeeld pijnstillers bij pijn. En medicijnen tegen verstopping of diarree bij darmproblemen.

Medicijnen kunnen helpen, maar ze hebben ook vaak bijwerkingen. Bespreek daarom met uw behandelaar de voordelen en nadelen. Zo kunt u goed beslissen of u wel of geen medicijnen wilt gebruiken.

aripiprazol

Aripiprazol is een atypische antipsychotica. Het zorgt dat stoffen die van nature in de hersenen voorkomen minder werken, vooral dopamine. Hierdoor worden psychosen en onrust minder.

Artsen schrijven het voor bij psychose, schizofrenie, manie, depressie en onrust.

Kijk voor meer informatie op Apotheek.nl.

citalopram

Citalopram behoort tot de serotonineheropnameremmers ofwel SSRI's. Het regelt in de hersenen de hoeveelheid serotonine.

Deze lichaamseigen stof speelt een rol bij emoties en stemmingen. SSRI's verbeteren de stemming en verminderen angsten.

Artsen schrijven het voor bij depressie en bij angststoornissen, zoals een dwangstoornis, paniekstoornis, specifieke fobie (angst) en posttraumatische stressstoornis. Soms wordt citalopram ook gebruikt bij voortijdige zaadlozing, premenstrueel syndroom en bij prikkelbare-darmsyndroom.

Kijk voor meer informatie op Apotheek.nl.

clomipramine

Clomipramine hoort tot de groep tricyclische antidepressiemiddelen. Het regelt in de hersenen de hoeveelheid natuurlijk voorkomende stoffen die een rol spelen bij stemmingen en emoties.

Artsen schrijven het voor bij depressie, angststoornissen, zoals dwangstoornis, paniekstoornis, of specifieke fobie en bij narcolepsie.

Clomipramine wordt soms ook toegepast bij mannen die problemen hebben met een voortijdige zaadlozing.

Kijk voor meer informatie op Apotheek.nl.

clozapine

Clozapine is een atypisch antipsychoticum. Het zorgt dat stoffen die van nature in de hersenen voorkomen minder werken, vooral dopamine. Hierdoor worden psychosen en onrust minder.


Artsen schrijven het voor bij psychose, schizofrenie, bewegingsstoornissen, manie, depressie en onrust.

Kijk voor meer informatie op Apotheek.nl.

diazepam

Diazepam behoort tot de benzodiazepinen. Het werkt rustgevend, spierontspannend, vermindert angstgevoelens en beïnvloedt de overdracht van elektrische prikkels in de hersenen.

Artsen schrijven het voor bij angstgevoelens en gespannenheid, paniekstoornissen, slapeloosheid, alcoholontwenning, spierkrampen, epilepsie en onrust.

Kijk voor meer informatie op Apotheek.nl.

haloperidol

Haloperidol hoort tot de klassieke antipsychotica. Het zorgt dat stoffen die van nature in de hersenen voorkomen minder werken, vooral dopamine. Hierdoor worden psychosen en onrust minder.

Artsen schrijven het voor bij psychose, schizofrenie, manie, onrust, dementie, tics, dwangstoornissen, misselijkheid en braken.

Kijk voor meer informatie op Apotheek.nl.

methadon

Methadon is een morfineachtige pijnstiller (opiaat). Het heeft een sterk pijnstillende werking.

Artsen schrijven het voor bij langdurige matige tot hevige pijn en bij verslaving aan opiaten.

Kijk voor meer informatie op Apotheek.nl.

olanzapine

Olanzapine is een atypische antipsychoticum. Het zorgt dat stoffen die van nature in de hersenen voorkomen minder werken, vooral dopamine. Hierdoor worden psychosen en onrust minder.

Artsen schrijven het voor bij psychose, schizofrenie, manie, onrust, posttraumatische stressstoornis en ernstige misselijkheid.

Kijk voor meer informatie op Apotheek.nl.

oxazepam

Oxazepam behoort tot de benzodiazepinen. Het werkt rustgevend, spierontspannend, vermindert angstgevoelens en beïnvloedt de overdracht van elektrische prikkels in de hersenen.

Artsen schrijven het voor bij angstgevoelens en gespannenheid, slapeloosheid en alcoholontwenning.

Kijk voor meer informatie op Apotheek.nl.

paroxetine

Paroxetine behoort tot de serotonineheropnameremmers, ofwel SSRI's. Het regelt in de hersenen de hoeveelheid serotonine. Deze lichaamseigen stof speelt een rol bij emoties en stemmingen. SSRI's verbeteren de stemming en verminderen angsten.

Artsen schrijven het voor bij depressie en bij angststoornissen, zoals een dwangstoornis, paniekstoornis, sociale fobie, specifieke fobie en posttraumatische stressstoornis.

Het wordt ook gebruikt bij zenuwpijn, bij seksuele stoornissen (vroegtijdige zaadlozing) en bij opvliegers tijdens de overgang. Verder bij jeuk en hoesten in de laatste levensfase (palliatieve zorg).

Kijk voor meer informatie op Apotheek.nl.

risperidon

Risperidon hoort tot de atypische antipsychotica. Het zorgt dat stoffen die van nature in de hersenen voorkomen minder werken, vooral dopamine. Hierdoor worden psychosen en onrust minder.

Artsen schrijven het voor bij psychose, manie, schizofrenie, onrust en dementie. Ook kunnen artsen het voorschrijven bij tics bij de ziekte Gilles de la Tourette. En bij dwangstoornissen en bij posttraumatische stressstoornis.

Kijk voor meer informatie op Apotheek.nl.

sertraline

Sertraline hoort tot de serotonineheropnameremmers, ofwel SSRI's. Dit zijn medicijnen tegen depressie. Het regelt in de hersenen de hoeveelheid serotonine.

Deze lichaamseigen stof speelt een rol bij emoties en stemmingen. SSRI's verbeteren de stemming en verminderen angsten.

Artsen schrijven het voor bij depressie en bij angststoornissen, zoals sociale fobie, specifieke fobie, dwangstoornis, paniekstoornis en posttraumatische stressstoornis.
Het wordt ook gebruikt bij bepaalde menstruatieklachten (premenstrueel syndroom), bij bepaalde soorten jeuk en bij seksuele stoornissen (vroegtijdige zaadlozing).

Kijk voor meer informatie op Apotheek.nl.

temazepam

Temazepam behoort tot de benzodiazepinen. Het werkt rustgevend, spierontspannend en vermindert angstgevoelens.

Artsen schrijven het voor bij slapeloosheid en tijdens een psychose.

Kijk voor meer informatie op Apotheek.nl.

topiramaat

Topiramaat beïnvloedt de informatieoverdracht via zenuwen in de hersenen.

Artsen schrijven het voor bij epilepsie en migraine.

Kijk voor meer informatie op Apotheek.nl.

zopiclon

Zopiclon is een slaapmiddel.

Artsen schrijven het voor bij slapeloosheid.

Kijk voor meer informatie op Apotheek.nl.
EMDR

EMDR

EMDR is een behandeling om minder last te hebben van nare dingen die u heeft meegemaakt (trauma).

Bij een dissociatieve stoornis gaat een EMDR-behandeling meestal op deze manier:

  • U denkt terug aan een gebeurtenis waar u veel last van heeft.
  • Tegelijk leidt de therapeut u af, bijvoorbeeld door een vinger voor uw ogen heen en weer te bewegen.
  • U concentreert op de vinger, totdat de nare herinnering minder heftig wordt.
  • Langzaam wordt het zo steeds minder moeilijk om aan de nare gebeurtenis te denken.

EMDR betekent Eye Movement Desensitization and Reprocessing. Dat betekent: minder gevoelig worden door oogbewegingen.

Adviezen

Adviezen om controle te krijgen over uw leven

  • Zoek steun bij mensen die u vertrouwt. Vertel ze waar u last van heeft.
  • Probeer ritme in uw dag te krijgen of te houden. Bijvoorbeeld:
    • door op vaste tijden te eten, op te staan en naar bed te gaan
    • door met iemand af te spreken
    • door werk, opleiding of school
  • Eet regelmatig en gezond.
  • Bedenk wat uw gezonde en sterke kanten zijn. Wat gaat wél goed? Probeer die dingen te doen. Zo gaat u zich vaak beter voelen.
  • Ga wandelen, fietsen of hardlopen. Het liefst in de natuur. Ook als u geen zin heeft. Buiten zijn en bewegen geeft positieve energie.
  • Neem geen alcohol, drugs of kalmeringsmiddelen. Dit lijkt even te helpen, omdat het uw gevoelens verdooft. Maar deze middelen zijn ook verslavend. Het lost niks op en u krijgt er een extra probleem bij.
  • Zoek contact met mensen die hetzelfde hebben meegemaakt. Dat kan bijvoorbeeld via patiëntenverenigingen.
  • Heeft u kinderen? Het is nu misschien moeilijk om voor ze te zorgen. U kunt minder aan en bent sneller boos. U zegt of doet misschien dingen waar u later spijt van heeft. Ga naar uw huisarts en praat erover.
  • Wissel af met actief zijn en ontspannen. Dus niet alleen maar bezig zijn, maar ook niet de hele dag op de bank blijven zitten.
  • Doe oefeningen om te ontspannen, bijvoorbeeld met mindfulness. Hier zijn cursussen voor. Bespreek dit eerst wel met uw huisarts of therapeut.

U krijgt hierdoor meer controle over uw leven. Het helpt ook om te voorkomen dat de klachten erger worden of terugkomen.

Uw huisarts of iemand van het wijkcentrum (buurthuis) kan u bij deze dingen helpen.

Gaat het over?

Kan een dissociatieve stoornis over gaan?

Een dissociatieve stoornis kan overgaan. Bijvoorbeeld als u nare ervaringen uit het verleden helemaal kunt verwerken.

Het kan ook zijn dat de klachten wel minder worden, maar niet helemaal weggaan. Behandeling kan dan helpen om:

  • de ziekte (beter) te accepteren
  • minder last te hebben van klachten als slaapproblemen, somberheid of pijn
  • meer zelfvertrouwen te krijgen
  • beter om te gaan met andere mensen

De ziekte zelf is dan dus niet weg. Maar u voelt zich wel beter en u kunt veel meer dan daarvoor.

Meer informatie

Meer informatie over dissociatieve stoornissen

  • Caleidoscoop is de vereniging voor mensen met een dissociatieve stoornis. U vindt hier informatie en kunt in contact komen met andere mensen die het hebben (lotgenoten). Ook als u familie of een vriend bent van iemand met een dissociatieve stoornis, kunt u hier terecht.
  • Naasten in Kracht is er voor naasten van mensen die psychisch kwetsbaar zijn. U vindt er informatie, tips, steun en persoonlijke verhalen.

We hebben deze informatie gemaakt met de zorgstandaard voor hulpverleners over Dissociatieve stoornissen.

Deze tekst is aangepast op
GGZ

Vond je deze informatie nuttig?

Vond je deze informatie nuttig?
Heb je een tip hoe wij Thuisarts.nl kunnen verbeteren?