Ik heb een uitnodiging gekregen voor een uitstrijkje (bevolkings-onderzoek baarmoederhals-kanker)

In het kort

  • Bij het uitstrijkje voor het bevolkings-onderzoek baarmoederhals-kanker wordt wat slijm uit je baarmoederhals gehaald. Dat slijm wordt onderzocht op een virus: HPV.
  • Vrouwen kunnen baarmoederhals-kanker krijgen door HPV.
  • Heb je HPV? Dan wordt gekeken of er in het uitstrijkje cellen zitten die veranderd zijn.
  • Heb je veranderde cellen? Dan krijg je onderzoek in het ziekenhuis of na 12 maanden weer een uitstrijkje.

Wanneer krijg je een uitnodiging voor een uitstrijkje voor het bevolkings-onderzoek baarmoederhals-kanker?

Je krijgt de eerste uitnodiging voor een uitstrijkje in het jaar dat je 30 wordt. Er wordt dan onderzocht of in het slijmvlies van je baarmoederhals HPV zit. HPV is een virus waardoor vrouwen baarmoederhals-kanker kunnen krijgen.

Uitnodigingen als je geen HPV hebt

Als je geen HPV hebt, krijg je daarna weer uitnodigingen op deze leeftijden:

  • 35 jaar
  • 40 jaar
  • 50 jaar
  • 60 jaar

Eerst zit er dus 5 jaar tussen elke uitnodiging, daarna 10 jaar. Als je boven de 40 jaar bent en geen HPV hebt, is de kans namelijk heel klein dat je binnen 10 jaar baarmoederhals-kanker krijgt.

Uitnodigingen als je wel HPV hebt

Als je wel HPV hebt, krijg je elke 5 jaar een nieuwe uitnodiging. Dus bij 35, 40, 45, 50, 55 en 60 jaar.

Zelf een afspraak maken of een zelftest doen

Als je een uitnodiging krijgt, maak je zelf een afspraak bij je huisarts om het uitstrijkje te laten maken.
Zorg dat het uitstrijkje wordt gemaakt op een dag dat je niet ongesteld bent.

Test je liever zelf thuis of je HPV hebt? Je kunt ook een zelftest aanvragen. Hiermee haal je zelf wat slijm uit je vagina.

Hoe gaat een uitstrijkje laten maken voor het bevolkings-onderzoek baarmoederhals-kanker?

Meestal maakt de assistent van je huisarts het uitstrijkje. Die stelt je eerst een paar vragen. Bijvoorbeeld wanneer je voor het laatst ongesteld was.
Een uitstrijkje hoort geen pijn te doen. Doet het wel pijn, zeg het dan meteen tegen de assistent.

Het uitstrijkje maken gaat zo:

  • Je doet je broek of rok uit, en je onderbroek. Je gaat liggen op de onderzoekstafel met je benen uit elkaar.
  • De assistent gebruikt een spreider om de binnenkant van je vagina te bekijken. Een spreider wordt ook wel een eendenbek of speculum genoemd.
  • De assistent doet de spreider voorzichtig in je vagina: zo is de ingang van je baarmoeder te zien.
  • Met een soort borsteltje haalt de assistent wat slijmvlies van de binnenkant van de baarmoederhals af. Dit gaat in een potje.

Dan is het uitstrijkje maken klaar. De afspraak duurt in totaal ongeveer 10 minuten.

Het potje met slijmvlies gaat naar het laboratorium. Daar wordt onderzocht of er HPV in je slijmvlies zit.

Test je liever zelf thuis of je HPV hebt?

Test je liever zelf thuis of je HPV hebt? Je kunt ook een zelftest aanvragen. Hiermee haal je zelf wat slijm uit je vagina. In het jaar dat je 30 wordt, krijg je de zelftest vanzelf met de post.
Je stuurt de zelftest zelf op. Je krijgt een brief waarin staat of je wel of geen HPV hebt.

Heb je HPV? Je moet dan toch nog bij je huisarts een uitstrijkje laten maken.
Vind je het vervelend om een uitstrijkje te laten maken? Vertel dit dan aan de huisarts of assistent voordat je het uitstrijkje laat maken. Die kan je extra uitleg geven en je misschien geruststellen.

Wat is HPV?

HPV is een virus dat je krijgt via seks.

Bijna iedereen krijgt het virus wel 1 keer of vaker. Meestal ruimt het lichaam het virus op.

Maar soms lukt dat niet. HPV kan dan je cellen beschadigen. Cellen zijn dan veranderd of afwijkend. Die cellen kunnen jaren later veranderen in kankercellen.
Zo kun je van HPV kanker krijgen. Bijvoorbeeld baarmoederhals-kanker of kanker in je vagina, schaamlippen, anus (poepgat), penis, mond of keel.

Met een zelftest kun je weten of je HPV hebt.
Met een uitstrijkje bij je huisarts kun je weten of je HPV hebt. En of er cellen in de baarmoederhals zitten die veranderd zijn door HPV.

HPV is de afkorting van humaan papillomavirus.

Wat is baarmoederhals-kanker?

Baarmoederhals-kanker is kanker aan het onderste deel van de baarmoeder: de baarmoederhals.

Vrouwen krijgen deze kanker het vaakst als ze tussen de 35 en 45 jaar zijn.
Baarmoederhals-kanker komt bijna altijd door een virus: HPV.

Waarop wordt je uitstrijkje onderzocht?

Je uitstrijkje wordt onderzocht op HPV.

Als je HPV hebt, is de kans op baarmoederhals-kanker groter. Daarom wordt onderzocht of er in je uitstrijkje ook cellen zitten die veranderd zijn. Deze cellen zijn anders dan de normale cellen in je baarmoederhals. Ze heten ook wel afwijkende cellen.
Meestal veranderen de cellen vanzelf weer in normale cellen. Maar soms veranderen ze na lange tijd in baarmoederhals-kanker.

Heb je geen HPV? Dan heb je bijna geen kans op baarmoederhals-kanker.

Brief met de uitslag

Binnen 4 weken krijg je een brief thuis met de uitslag van het uitstrijkje.
Je huisarts krijgt de uitslag ook. Als er cellen zijn gevonden die veranderd zijn, belt je huisarts je soms al voordat je de brief krijgt. Je huisarts legt dan uit wat de uitslag betekent.

Je krijgt 1 van deze 5 uitslagen:

  • Geen HPV
  • Wel HPV en geen afwijkende cellen
  • Wel HPV en licht afwijkende cellen
  • Wel HPV en afwijkende cellen
  • Niet goed te beoordelen

Hieronder staat wat die uitslag voor jou betekent.

Uitslag: geen HPV

Je hebt geen HPV. Daarom is de kans dat je baarmoederhals-kanker krijgt heel erg klein. Je uitstrijkje hoeft niet verder onderzocht te worden.

Uitslag: wel HPV en geen afwijkende cellen

Er zijn geen cellen gevonden die veranderd of afwijkend zijn. Dat betekent dat je geen baarmoederhals-kanker hebt.

Er is wel HPV gevonden. Meestal ruimt je lichaam dit virus zelf op.
Als dit niet gebeurt, kunnen de cellen in je baarmoederhals veranderen. Daarom krijg je na 12 maanden weer een uitnodiging voor een uitstrijkje bij je huisarts. Voor de zekerheid wordt dan weer gecontroleerd of de cellen er nog steeds normaal uitzien.

  • Bij de meeste vrouwen zien de cellen er na 12 maanden nog steeds normaal uit. Dan is nog een onderzoek niet nodig. Je krijgt dan na 5 jaar weer een uitnodiging voor een uitstrijkje.
  • Soms zijn er na 12 maanden wel cellen die veranderd zijn. Dit zijn meestal geen kankercellen. Vaak ruimt je lichaam deze cellen ook nog zelf op. Voor de zekerheid krijg je wel een onderzoek in het ziekenhuis.

Uitslag: wel HPV en licht afwijkende cellen

Er is HPV gevonden. En er zijn cellen gevonden die een beetje anders zijn dan normale cellen. Deze cellen zijn meestal geen kankercellen.

HPV met een hoger risico

Is er HPV gevonden met een hoger risico op baarmoederhals-kanker? Dan krijg je onderzoek in het ziekenhuis.

HPV met een lager risico

Is er HPV gevonden met een lager risico op baarmoederhals-kanker? Vaak ruimt je lichaam HPV en de veranderde cellen zelf op.
Als dit niet gebeurt, kunnen de cellen in je baarmoederhals nog meer veranderen. Daarom krijg je na 12 maanden weer een uitnodiging voor een uitstrijkje bij de huisarts. Voor de zekerheid wordt dan gecontroleerd of de cellen er weer helemaal normaal uitzien.

  • Bij de meeste vrouwen zien de cellen er na 12 maanden weer normaal uit. Dan is er geen extra onderzoek nodig. Je krijgt dan na 5 jaar weer een uitnodiging voor een uitstrijkje.
  • Soms zijn er na 12 maanden nog steeds veranderde cellen. Dit zijn meestal geen kankercellen. Vaak ruimt je lichaam deze cellen ook nog zelf op. Voor de zekerheid krijg je wel een onderzoek in het ziekenhuis.

Uitslag: wel HPV en afwijkende cellen

Je hebt HPV en er zijn veranderde of afwijkende cellen gevonden. Je hebt dan een grotere kans op baarmoederhals-kanker.

Met deze uitslag stuurt de huisarts je door naar het ziekenhuis. Je gaat naar een arts die veel weet over baarmoederhals-kanker (gynaecoloog). Die kijkt of de cellen nog vanzelf kunnen genezen of dat behandeling nodig is.

Cellen met veranderingen zien er anders uit dan normaal. Maar het zijn meestal nog geen kankercellen. Je lichaam kan deze cellen vaak nog zelf opruimen.

Soms zijn de cellen op weg om kanker te worden. Dit heet een voorstadium van baarmoederhals-kanker. Dit is nog geen kanker en het is meestal goed en makkelijk te behandelen. De behandeling kan ervoor zorgen dat het geen baarmoederhals-kanker wordt.

Heel soms is er al baarmoederhals-kanker. Als het snel ontdekt wordt, is baarmoederhals-kanker vaak beter te behandelen.

Uitslag: niet goed te beoordelen

Soms is je uitstrijkje niet goed te beoordelen. Bijvoorbeeld door deze dingen:

  • Er zijn geen baarmoederhals-cellen te zien.
  • Er is een ontsteking.
  • Er zit bloed in je uitstrijkje.

Er is dan een nieuw uitstrijkje nodig. Maak hiervoor een afspraak met je huisarts, ongeveer 6 weken na je eerste uitstrijkje.

Wat kost het uitstrijkje?

Als je een uitnodiging voor een uitstrijkje hebt gekregen, dan is je uitstrijkje gratis. De zelftest is ook gratis.

Als er veranderde cellen in het uitstrijkje zijn gevonden, stuurt je huisarts je door naar het ziekenhuis voor onderzoek. Je zorgverzekeraar vergoedt de onderzoeken en zorg in het ziekenhuis. Wel betaal je eerst je eigen risico.

Bel je huisarts bij klachten die kunnen passen bij baarmoederhals-kanker

Heb je klachten die kunnen passen bij baarmoederhals-kanker? Wacht dan niet totdat je een uitnodiging voor het uitstrijkje krijgt. Maak een afspraak bij je huisarts. Ook als het vorige uitstrijkje nog maar kort geleden is. En ook als je al weet dat je geen HPV hebt. Of als je HPV-prikken hebt gehad.

Maak een afspraak bij je huisarts bij 1 of meer van deze klachten:

Je huisarts kijkt dan of er meer onderzoeken nodig zijn.

Meer informatie over het bevolkings-onderzoek en het uitstrijkje

  • Informatie over het bevolkings-onderzoek en het uitstrijkje in makkelijke taal: uitleg door Steffie
  • Meer informatie over het bevolkings-onderzoek: Bevolkingsonderzoek Nederland
    Op de uitnodiging staat ook hun telefoonnummer als je liever belt.
  • Antwoorden op veelgestelde vragen over het uitstrijkje, HPV en het bevolkings-onderzoek: RIVM
  • Informatie in andere talen: RIVM
  • Ben je de uitnodiging voor het uitstrijkje kwijt? Op Mijn Bevolkingsonderzoek kun je een nieuwe uitnodiging aanvragen. Log in met je DigiD. Je kunt ook bellen en een nieuwe uitnodiging aanvragen. Zonder uitnodiging moet je het uitstrijkje zelf betalen.

Over deze tekst

Deze informatie is goedgekeurd door artsen.
Laatst gewijzigd: 3 jun 2026