Ik heb overgewicht

Onderwerp
Synoniemen
Obesitas, Zwaar zijn

In het kort

  • Overgewicht kunt u aanpakken met goede voeding en meer bewegen.
  • Psychologische begeleiding daarbij kan goed helpen.
  • Bijvoorbeeld om anders te leren omgaan met spanningen.
  • Uw huisarts, praktijkondersteuner of diëtist ondersteunt bij het afvallen en gezond leven.
  • 5-10% minder gewicht geeft al veel gezondheidswinst.

Wat is overgewicht?

Overgewicht wil zeggen dat u te zwaar bent en te veel lichaamsvet heeft. Uit onderzoek weten we dat overgewicht slecht kan zijn voor uw gezondheid.

U kunt op twee manieren te weten komen of u overgewicht heeft:

  • U kunt uw BMI (Body Mass Index) berekenen. Dit getal geeft aan of uw gewicht past bij uw lengte. Ga hiervoor naar de BMI-meter en vul uw gewicht en lengte in. Dan wordt de BMI voor u uitgerekend. Ook in de huisartsenpraktijk kan uw BMI worden uitgerekend. Een BMI van meer dan 25 betekent overgewicht.
  • De buikomvang is een goede maat voor de hoeveelheid lichaamsvet. Leg hiervoor een meetlint om uw middel. Bij vrouwen is er sprake van een vergrote buikomvang als deze groter is dan 80 cm, bij mannen als deze groter is dan 94 cm.

Wat zijn de gevolgen van overgewicht?

Als u te zwaar bent, kost het u meer moeite om te bewegen. U wordt sneller kortademig en moe en u transpireert meer. Het wordt lastiger om uit uw stoel op te staan.
U gaat ertegen opzien om de trap te nemen. De kans bestaat dat u steeds minder beweegt en u zich steeds minder fit voelt.

Als u veel te zwaar bent, heeft u meer kans op:

  • hoge bloeddruk;
  • hart- en vaatziekten (zoals een hartinfarct of een beroerte);
  • diabetes mellitus;
  • gewrichtsklachten;
  • galstenen;
  • kanker.

Vrouwen met overgewicht hebben minder kans om zwanger te worden.
De kans op problemen tijdens een zwangerschap is groter bij overgewicht.

Wat zijn oorzaken van overgewicht?

De een wordt sneller zwaarder dan de ander. De belangrijkste oorzaak is te veel eten en te weinig bewegen. Als u meer eet dan uw lichaam nodig heeft, worden de voedingsstoffen in lichaamsvet omgezet.

De kans op overgewicht is groter:

  • als u als kind al overgewicht had;
  • als een of beide ouders overgewicht hebben;
  • als u uit een gezin komt met ongezonde voedingsgewoontes (veel frisdrank, bier, vette snacks en snoep) en weinig beweging (veel in de auto of achter de computer of tv zitten);
  • als u als kind niet de juiste aandacht heeft gekregen, of steeds met snoep werd getroost of beloond;
  • als u de neiging heeft bij spanning, stress of problemen te gaan snoepen, eten of drinken;
  • als u bent gestopt met roken;
  • als u na de zwangerschap geen borstvoeding geeft;
  • als u door de bijwerking van bepaalde medicijnen (zoals antidepressiva) meer eetlust krijgt.
Overgewicht kan te maken hebben met een medisch probleem, zoals:
  • een chronische ziekte waardoor u moeilijker beweegt
  • een traag werkende schildklier
  • het polycysteusovariumsyndroom
  • een depressie
  • een eetstoornis, met name eetbuistoornis
  • een sociale fobie

Erfelijkheid speelt maar een kleine rol bij overgewicht.

Wanneer is het extra belangrijk om op het gewicht te letten?

Soms zijn er extra redenen om op uw gewicht te letten. Bijvoorbeeld als u veel te zwaar bent of een extra dikke buik heeft: vrouwen met meer dan 88 cm, mannen met meer dan 102 cm buikomvang. Of als u een hoge bloeddruk, een hart- en vaatziekte, diabetes of gewrichtsklachten heeft. Probeer dan heel geleidelijk een paar kilo’s af te vallen.

Wat kunt u doen bij overgewicht?

Samen met uw huisarts of met de praktijkondersteuner bespreekt u hoe u het overgewicht het beste kunt aanpakken. De aanpak bestaat uit een combinatie van:

  • gezonder eten
  • meer bewegen
  • eventueel psychologische begeleiding.

Samen maakt u een persoonlijk plan voor u.

Door gezonder te eten en meer te bewegen wordt u fitter en zal uw gezondheid veel verbeteren. Voor een grote verbetering van uw gezondheid hoeft u niet heel veel af te vallen: een gewichtsverlies van 5% is vaak al prima. En zelfs meer bewegen zonder dat u afvalt, zorgt al voor gezondheidswinst.

Meer bewegen bij overgewicht

  • Zorg dat u iedere dag minimaal een uur actief beweegt. Bijvoorbeeld stevig wandelen, fietsen naar de winkel of uw werk, zwemmen, intensief huishoudelijk werk zoals de ramen wassen of tuinieren helpen. 
  • Neem de trap in plaats van de lift, stap een halte eerder uit de bus of tram of parkeer uw auto op een afstand zodat u even kunt lopen. Alle kleine beetjes extra beweging helpen. Daardoor verbetert u uw conditie, traint u uw spieren en voelt u zich uiteindelijk fitter en gezonder. 
  • Door meer te bewegen voorkomt u dat u zwaarder wordt. 
  • Door bewegen alleen, valt u meestal nog niet af. Pas als u gezonde eetgewoontes langdurig volhoudt en één uur per dag stevig beweegt, valt u heel geleidelijk een paar kilo’s af.

Gezond eten bij overgewicht

Om niet verder aan te komen is het belangrijk dat u uw eetgewoontes blijvend verandert:

  • Eet veel groente en fruit. In groente, fruit en volkorenproducten zitten waardevolle voedingsstoffen en weinig calorieën. Ze geven een vol gevoel, waardoor u minder snel te veel eet. 
  • Kies voor magere vlees- en melkproducten, zoals magere yoghurt.
  • Gebruik weinig vet bij het koken. Gebruik plantaardige oliën en vloeibare bak- en braadproducten in plaats van harde bak- en braadproducten. En kies voor zachte margarine in plaats van roomboter of harde margarine.
  • Drink ten minste 1,5 liter vocht per dag, bij voorkeur water, koffie en thee zonder suiker, eventueel verse sap. Drink 2 tot 3 glazen magere of halfvolle melk(producten). 
  • Drink liever geen alcohol. Alcohol bevat veel calorieën.
  • Als u gezond en gevarieërd eet, krijgt u alle voedingstoffen binnen die u nodig heeft. Vitaminepillen zijn dan niet nodig. 
  • Eet op regelmatige tijden. Drie maaltijden per dag en hooguit vier maal per dag een gezond ‘tussendoortje’: Bijvoorbeeld fruit, een volkorenbiscuit of rijstwafel, een handje vol popcorn, 'Japanse mix' of zoute stokjes, stukjes tomaat, komkommer, radijs, bleekselderij of wortel. 
  • Sla geen maaltijden over, want dan grijpt u misschien naar ongezonde tussendoortjes. 
  • Tijdelijk heel weinig eten heeft geen zin. In het begin valt u dan wel wat af. Maar zodra u meer gaat eten, stijgt uw gewicht weer. Vaak weegt u daarna nog meer dan voorheen.

Medicijnen bij overgewicht?

Artsen raden sterk af om zogenoemde afslankmedicijnen te gebruiken. Er is onvoldoende bewijs dat deze middelen helpen en ze kunnen vervelende bijwerkingen hebben. Zodra u stopt met die medicijnen is de kans groot dat u snel weer zwaarder wordt dan u was voordat u met de medicijnen begon.

Hoe gaat het verder bij overgewicht?

U komt elke drie maanden een keer bij uw huisarts voor controle. U bespreekt samen hoe het gaat en of u uw doelen uit het behandelplan haalt.

Daarnaast heeft u waarschijnlijk regelmatig afspraken met de zorgverlener die u intensief begeleidt, bijvoorbeeld de praktijkondersteuner, diëtist, psycholoog of fysiotherapeut.  

Als u wilt afvallen dan is het verstandig om dat heel geleidelijk te doen. Mensen die snel afvallen komen daarna vaak weer aan. Een gewichtsvermindering van 5 tot 10% geeft al veel gezondheidswinst. Geef niet op als u even weer in uw oude gewoontes terugvalt. Begin gewoon opnieuw met uw gezonde leefstijl.

Wanneer u de adviezen opvolgt, voelt u zich steeds fitter en heeft u minder kans op hoge bloeddruk, hart- en vaatziekten, suikerziekte en gewrichtsklachten.

    Meer informatie over goede voeding

    • Voor meer informatie over gezond eten kunt u terecht bij het Voedingscentrum.
    • Uw voedingsgewoonten kunt u nagaan aan de hand van bijvoorbeeld een eetdagboek. Of download de app 'Eetmeter' voor persoonlijke voedingsadviezen.
    • Op Eten de baas kunt u online een behandeling volgen als u zich zorgen maakt over uw eetgewoonten.

    Wilt u verder werken aan een gezond leven? Praat erover met uw huisarts. Bekijk ook eens de Gezond Leven-kaart van Patiëntenfederatie Nederland.

    De informatie over gezond eten is gebaseerd op de Richtlijnen goede voeding 2015 van de Gezondheidraad.

    Meer informatie over overgewicht

    Kijk ook op het Voedingscentrum voor adviezen over bewegen en gezond eten.

    De informatie over overgewicht is gebaseerd op de wetenschappelijke richtlijn voor huisartsen, de NHG-Standaard Obesitas.

    Deze tekst is voor het laatst herzien op 25 mrt 2014