Ik wil een delier herkennen bij een oudere

delirium

In het kort

  • Bij een delier is iemand in de war. Bijvoorbeeld na een operatie of door een ontsteking.
  • Iemand denkt niet logisch na, reageert niet en heeft minder aandacht voor dingen.
  • Het kan een hyperactief delier, stil delier of gemengd delier zijn.
  • Meestal zijn de klachten in de avond en nacht erger dan overdag.

Wat is een delier bij ouderen?

Bij een delier is iemand in de war. Dat komt door 1 of meer lichamelijke problemen. Bijvoorbeeld blaasontsteking of medicijnen.

Oudere mensen hebben een grotere kans op een delier. Ook bij mensen met dementie en mensen vlak voor hun overlijden is er een grotere kans op een delier.

Een delier kan een paar dagen of een paar weken duren. Het kan het ene moment erger zijn dan het andere.

Hoe herken je een delier bij ouderen?

Een oudere met een delier is in de war. Je herkent een delier aan deze symptomen:

  • minder helder zijn
    Iemand weet niet goed waar die is. Of wie jij bent.
  • de aandacht niet kunnen vasthouden
  • moeite met nadenken en onduidelijk praten
  • dingen vergeten
  • dingen zien, horen of ruiken die er niet zijn (hallucinaties)
  • gedachten hebben die niet waar zijn (wanen), en daardoor mensen niet vertrouwen
  • emoties die snel wisselen: van bijvoorbeeld boos naar verdrietig naar bang
  • overdag slapen en 's nachts wakker zijn

De veranderingen bij een delier beginnen opeens: in uren tot dagen.
Meestal zijn de klachten in de avond en nacht erger dan overdag.

Vormen van een delier

Er zijn 3 vormen van een delier:

  • hyperactief delier: onrustig zijn
  • stil delier: rustig en niet actief zijn
  • gemengde vorm: het ene moment rustig, het andere moment onrustig

Wat is een stil delier?

Zo kun je een stil delier bij een oudere herkennen:

  • weinig bewegen of langzamer bewegen
  • minder of langzamer praten
  • minder aandacht voor de mensen en dingen om zich heen
  • alleen willen zijn
  • niks doen (apathie)
  • niet weten waar die is of wie er is

Een stil delier is soms moeilijk te herkennen. Het lijkt soms op een depressie of dementie.

Wat is een onrustig, hyperactief delier?

Zo kun je een onrustig, hyperactief delier bij een oudere herkennen:

  • veel bewegen en onrustig zijn
    Bijvoorbeeld aan de dekens plukken, uit bed willen klimmen, bewegen of rondlopen zonder een doel.
  • minder controle over wat iemand doet
    Bijvoorbeeld niet stil kunnen zitten of liggen als dat nodig is.
  • geen gevoel van rust hebben
  • snel geïrriteerd of boos worden
  • roepen, schelden
  • niet aangeraakt willen worden, bijvoorbeeld bij het verzorgen
  • steeds heel goed opletten

Wat is de oorzaak van een delier bij ouderen?

Een delier komt door 1 of meer lichamelijke problemen:

Blaasontsteking of andere problemen

Na een operatie of ongeluk

Alcohol, roken en kalmerings-middelen

Een delier kan komen door opeens stoppen met middelen:

Delier door medicijnen

Medicijnen kunnen een delier geven. Vooral bij oudere mensen. Bijvoorbeeld:

Andere oorzaken van een delier

  • te weinig slaap
  • verandering van omgeving
    Bijvoorbeeld door een opname in het ziekenhuis.
  • minder goed kunnen horen, zien of ruiken

Grotere kans op een delier

Deze dingen maken de kans op een delier groter:

Delier aan het einde van het leven

Aan het einde van het leven komt een delier vaak hierdoor:

  • morfine
  • opeens stoppen met medicijnen, zoals antidepressiva of kalmerings-middelen
  • problemen in de stofwisseling
    Bijvoorbeeld door uitzaaiingen van kanker in botten.
  • uitzaaiingen of kanker in de hersenen, hersenvlies-ontsteking
  • uitdrogen
  • bloedarmoede
  • weinig zuurstof

fentanyl

Fentanyl is een morfineachtige pijnstiller (opiaat). Het heeft een sterke pijnstillende werking.

Artsen schrijven het voor bij plotselinge hevige pijn, zoals pijn na een operatie, ernstige verwonding of pijn na een hartinfarct. Ook bij langdurige hevige pijn, zoals pijn bij kanker.

Artsen schrijven het soms ook voor bij zorg voor mensen die in hun de laatste levensfase zitten (palliatieve zorg).

Lees meer over dit medicijn op Apotheek.nl

morfine

Morfine is een sterke pijnstiller. Het hoort bij een groep stoffen genaamd opiaten. Deze stoffen lijken allemaal op morfine.

Artsen schrijven het voor bij plotselinge ernstige pijn, zoals pijn na een operatie, ernstige verwonding, pijn na een hartinfarct of koliekpijn. Ook bij langdurige hevige pijn, zoals pijn bij kanker. En bij zorg voor mensen die niet meer beter worden (palliatieve zorg).

Artsen schrijven het soms voor bij ernstige benauwdheid door een hart dat minder goed pompt (hartfalen).

Lees meer over dit medicijn op Apotheek.nl

tramadol

Tramadol is een morfineachtige pijnstiller (opiaat). Het heeft een sterke pijnstillende werking.

Artsen schrijven het voor bij plotselinge of langdurige hevige pijn. Soms schrijven artsen het voor bij seksuele stoornissen (voortijdige zaadlozing).

Lees meer over dit medicijn op Apotheek.nl

Wat moet je doen bij een delier bij een oudere?

Wanneer bellen als iemand het begin van een delier heeft?

Bel direct de huisarts of huisartsen-spoedpost in deze situaties:

  • Iemand is opeens in de war of krijgt andere klachten die door een delier kunnen komen.
  • Iemand is al langer een beetje in de war, bijvoorbeeld door dementie. Opeens is dat veel erger.

Hoe eerder een delier wordt ontdekt en behandeld, hoe beter.

Over deze tekst

Deze informatie is goedgekeurd door artsen.
Laatst gewijzigd: 12 okt 2026