Een oudere die ik goed ken heeft een delier

In het kort

  • Bij een delier is iemand in de war. Bijvoorbeeld na een operatie, door een ziekte of door medicijnen.
  • De oudere is heel rustig of juist heel onrustig. 
  • Vaak kan de oorzaak van het delier behandeld worden. Het delier verdwijnt dan.
  • Zorg voor rust. Blijf bij iemand met een delier. 

Wat is een delier bij ouderen?

Bij een delier is iemand in de war. Dat komt door 1 of meer lichamelijke problemen. Bijvoorbeeld blaasontsteking of medicijnen.

Oudere mensen hebben een grotere kans op een delier. Ook bij mensen met dementie en mensen vlak voor hun overlijden is er een grotere kans op een delier.

Een delier kan een paar dagen of een paar weken duren. Het kan het ene moment erger zijn dan het andere.

Hoe herken je een delier bij ouderen?

Iemand met een delier is in de war. Je herkent een delier aan deze symptomen:

  • minder helder zijn en niet goed weten waar je bent of wie er bij je is
  • de aandacht niet kunnen vasthouden
  • moeite met nadenken en onduidelijk praten
  • dingen vergeten
  • dingen zien, horen of ruiken die er niet zijn (hallucinaties)
  • gedachten hebben die niet waar zijn (wanen), en daardoor mensen niet vertrouwen
  • emoties die snel wisselen: van bijvoorbeeld boos naar verdrietig naar bang
  • overdag slapen en 's nachts wakker zijn

De veranderingen bij een delier beginnen opeens: in uren tot dagen.
Meestal zijn de klachten in de avond en nacht erger dan overdag.

Vormen van een delier

Er zijn 3 vormen van een delier:

  • hyperactief delier: onrustig zijn
  • stil delier: rustig en niet actief zijn
  • gemengde vorm: het ene moment rustig, het andere moment onrustig

Kijk bij delier herkennen wat de symptomen van een stil delier en een hyperactief delier zijn.

Wat is de oorzaak van een delier bij ouderen?

Een delier komt door 1 of meer lichamelijke problemen:

Blaasontsteking of andere problemen

Na een operatie of ongeluk

Alcohol, roken en kalmerings-middelen

Een delier kan komen door opeens stoppen met middelen:

Delier door medicijnen

Medicijnen kunnen een delier geven. Vooral bij oudere mensen. Bijvoorbeeld:

Andere oorzaken van een delier

  • te weinig slaap
  • verandering van omgeving
    Bijvoorbeeld door een opname in het ziekenhuis.
  • minder goed kunnen horen, zien of ruiken

Grotere kans op een delier

Deze dingen maken de kans op een delier groter:

Delier aan het einde van het leven

Aan het einde van het leven komt een delier vaak hierdoor:

  • morfine
  • opeens stoppen met medicijnen, zoals antidepressiva of kalmerings-middelen
  • problemen in de stofwisseling
    Bijvoorbeeld door uitzaaiingen van kanker in botten.
  • uitzaaiingen of kanker in de hersenen, hersenvlies-ontsteking
  • uitdrogen
  • bloedarmoede
  • weinig zuurstof

fentanyl

Fentanyl is een morfineachtige pijnstiller (opiaat). Het heeft een sterke pijnstillende werking.

Artsen schrijven het voor bij plotselinge hevige pijn, zoals pijn na een operatie, ernstige verwonding of pijn na een hartinfarct. Ook bij langdurige hevige pijn, zoals pijn bij kanker.

Artsen schrijven het soms ook voor bij zorg voor mensen die in hun de laatste levensfase zitten (palliatieve zorg).

Lees meer over dit medicijn op Apotheek.nl

morfine

Morfine is een sterke pijnstiller. Het hoort bij een groep stoffen genaamd opiaten. Deze stoffen lijken allemaal op morfine.

Artsen schrijven het voor bij plotselinge ernstige pijn, zoals pijn na een operatie, ernstige verwonding, pijn na een hartinfarct of koliekpijn. Ook bij langdurige hevige pijn, zoals pijn bij kanker. En bij zorg voor mensen die niet meer beter worden (palliatieve zorg).

Artsen schrijven het soms voor bij ernstige benauwdheid door een hart dat minder goed pompt (hartfalen).

Lees meer over dit medicijn op Apotheek.nl

tramadol

Tramadol is een morfineachtige pijnstiller (opiaat). Het heeft een sterke pijnstillende werking.

Artsen schrijven het voor bij plotselinge of langdurige hevige pijn. Soms schrijven artsen het voor bij seksuele stoornissen (voortijdige zaadlozing).

Lees meer over dit medicijn op Apotheek.nl

Wat kun je doen bij een delier bij ouderen?

Bel de huisarts als je denkt dat iemand een delier heeft. De huisarts kan uitzoeken wat de oorzaak is.

Het kan moeilijk zijn om goed te reageren op iemand met een delier. Het is dan goed om te weten dat iemand met een delier ziek is. De persoon kan er niets aan doen dat die zich zo gedraagt.

Zo kun je een oudere met een delier helpen:

Rust

  • Zorg voor rust.
  • Als het kan: zorg dat de oudere in de eigen vertrouwde omgeving is. Dat geeft een veilig gevoel.
  • Blijf bij de oudere. Of zorg dat er iemand anders is die de persoon goed kent. Dit helpt om rustiger te worden en zich veiliger te voelen.
  • Zorg dat er niet te veel mensen tegelijk zijn.
  • Ben je met meer dan 2 mensen? Ga dan aan 1 kant van de oudere zitten. Die kan dan naar 1 kant kijken.
  • Zorg dat de oudere vertrouwde dingen om zich heen heeft. Bijvoorbeeld foto's van mensen van wie iemand houdt. Dit helpt iemand om zich veiliger te voelen.
  • Hou de omgeving rustig. Te veel spullen rond het bed kunnen juist onrust geven.

Duidelijk zijn

  • Vertel als het nodig is steeds wie je bent, waar jullie zijn, welke dag het is en hoe laat het is. Gebruik de eigen klok en kalender van de persoon.
  • Stel de oudere gerust. Leg uit wat er gebeurt. Zeg dat de artsen helpen om beter te worden.
  • Praat in korte, makkelijke zinnen. Stel duidelijke, makkelijke vragen.
  • Probeer de oudere te begrijpen als die iets denkt te zien wat jij niet ziet. Zeg niet dat het onzin is. Zeg bijvoorbeeld rustig: 'Ik zie dat niet, maar ik begrijp dat jij dat ziet?'

Goed zien en horen

  • Heeft de oudere een bril? Of een gehoorapparaat? Zorg dat de oudere die draagt.
  • Zorg overdag voor daglicht en doe de gordijnen open.
  • Laat 's nachts een bedlampje aan.

Regelmaat in de dag

  • Probeer ervoor te zorgen dat de oudere overdag opstaat en 's nachts slaapt.
  • Zorg dat de oudere genoeg drinkt, gezond eet en medicijnen goed gebruikt.

Behandeling van een delier bij ouderen

Het is belangrijk dat een arts onderzoekt waar het delier door komt. Als de oorzaak wordt behandeld, verdwijnt het delier vaak:

  • Bij een ontsteking krijgt iemand medicijnen tegen bacteriën (antibiotica), bijvoorbeeld bij een blaasontsteking.
  • Bij pijn krijgt iemand pijnstillers, bijvoorbeeld bij een gebroken heup.
  • Bij moeilijk poepen (verstopping) krijgt iemand middelen om beter te kunnen poepen.
  • Bij een delier door medicijnen moet iemand stoppen met die medicijnen.
  • Bij uitdrogen krijgt iemand genoeg te drinken.
  • Bij een delier door stoppen met alcohol krijgt iemand een kalmerings-middel.
  • Bij een delier door het stoppen met kalmerings-middelen krijgt iemand medicijnen tegen de onrust.

Medicijnen tegen angst bij een delier

Soms vindt de arts de oorzaak van het delier niet. Of de oorzaak kan niet goed worden behandeld.
Bij erge angst kan de arts daar een medicijn voor geven. Meestal is dat .
De arts kan er een kalmerings-middel bij geven, zoals .

Soms naar het ziekenhuis

Soms moet iemand kort in het ziekenhuis worden opgenomen. Bijvoorbeeld als de oorzaak van het delier verder onderzocht of behandeld moet worden. Of als het thuis niet veilig is voor de oudere met een delier.

haloperidol

Haloperidol hoort tot de klassieke antipsychotica. Het zorgt dat stoffen die van nature in de hersenen voorkomen minder werken, vooral dopamine. Hierdoor worden psychosen en onrust minder.

Artsen schrijven het voor bij psychose, schizofrenie, manie, onrust, dementie, tics, dwangstoornissen, en bij misselijkheid en overgeven, zoals in de laatste levensfase (palliatieve zorg).

Lees meer over dit medicijn op Apotheek.nl

lorazepam

Lorazepam behoort tot de benzodiazepinen. Het werkt rustgevend, spierontspannend en vermindert angstgevoelens.

Artsen schrijven het voor bij angstgevoelens en gespannen zijn, paniekstoornis, slapeloosheid, epilepsie en om rustiger te worden voor een operatie. Artsen schrijven het soms voor bij alcoholontwenning, misselijk zijn en braken door chemotherapie of in de laatste levensfase, onrust en bij diverse klachten in de laatste levensfase (palliatieve zorg).

Lees meer over dit medicijn op Apotheek.nl

Hoe lang duurt een delier?

Hoe lang een delier duurt, verschilt per persoon. Het hangt af van de oorzaak.

Een voorbeeld: bij een blaasontsteking kan de arts de ontsteking snel behandelen. Het delier verdwijnt dan vaak binnen een paar dagen.

Bij mensen van 70 jaar of ouder duurt het soms langer voordat ze helemaal beter zijn. Soms blijft iemand in de war of vergeetachtig. Die krijgt daar dan langer medicijnen voor.

Hoe gaat het na een delier bij ouderen?

De huisarts belt regelmatig om te bespreken hoe het gaat. Spreek van tevoren met de huisarts af wie de contactpersoon is.

Na een delier weten sommige mensen niet meer dat ze een delier hebben gehad. Anderen herinneren het zich juist als een heel nare periode. Dat verschilt per persoon.

Praten over het delier

Als het delier voorbij is, is het goed om nog eens met de huisarts en de oudere te bespreken wat er is gebeurd. Weten jullie de oorzaak? Dan vertelt de huisarts wat jullie kunnen doen om te zorgen dat een delier niet terugkomt. De huisarts kan ook uitleggen hoe je een delier kunt herkennen.

Wanneer bellen als een oudere opeens in de war is?

Bel direct de huisarts van de oudere of de huisartsen-spoedpost in deze situaties:

  • Iemand is opeens in de war of krijgt andere klachten die door een delier kunnen komen.
  • Iemand is al langer een beetje in de war, bijvoorbeeld door dementie. Opeens is dat veel erger.

Hoe eerder een delier wordt ontdekt en behandeld, hoe beter.

Bel je eigen huisarts als de verzorging te zwaar wordt en je meer hulp nodig hebt.
Bij mantelzorg vind je ook informatie.

Over deze tekst

Deze informatie is goedgekeurd door artsen.
Laatst gewijzigd: 12 okt 2026