Ik word niet meer beter

In het kort

In het kort

  • In de laatste levensfase is het belangrijk om zo min mogelijk pijn te hebben en te lijden. 
  • Mogelijkheden om pijn en lijden te verlichten zijn bijvoorbeeld morfine en palliatieve sedatie.  
  • In een wilsverklaring kunt u aangeven dat u een behandeling niet wilt of juist wel wilt.
  • U kunt iemand kiezen die namens u beslissingen neemt als u dat zelf niet meer kunt.

morfine

Morfine is de belangrijkste vertegenwoordiger van de morfineachtige pijnstillers (opiaten). Het heeft een sterk pijnstillende werking.

Artsen schrijven het voor bij plotselinge hevige pijn, zoals pijn na een operatie, ernstige verwonding, pijn na een hartinfarct of koliekpijn. Ook bij langdurige hevige pijn, zoals pijn bij kanker.

Artsen schrijven het ook voor bij ernstige benauwdheid door hartfalen en in de palliatieve zorg (zorg in de laatste levensfase).

Bron: Apotheek.nl
Sociale leven

Veranderingen in uw sociale leven

Vrienden, familieleden, buren, collega's, iedereen wordt geraakt door het bericht dat u niet meer kunt genezen. Mensen kunnen zeer verschillend en vaak onvoorspelbaar reageren. Goede vrienden laten het soms afweten, verre familieleden kunnen een onverwachte steun blijken.

Uw naasten vinden het misschien moeilijk om 'normaal' te doen. Zij proberen u wellicht zo veel mogelijk te ontzien. Al die zorg en aandacht kan u rust geven. U hoeft niet meer te zorgen. U kunt in alle rust terug kijken op uw leven en er samen over praten. Soms is al die zorg wat veel. Misschien krijgt u het gevoel dat u te veel wordt betutteld. Alsof uw wil en wensen minder belangrijk worden. Zeg het meteen als u dat voelt. 

De laatste weken, maanden of jaren zult u van steeds meer activiteiten in uw leven afscheid moeten nemen. Bij sommige ziekten gaat dat heel plotseling en snel. Vaak gaat het stap voor stap. Afscheid van uw werk, afscheid van een hobby die u niet meer kunt beoefenen, activiteiten die u met uw kinderen of kleinkinderen deed en vakanties.  

ORS

ORS is een oplossing van zouten en glucose (druivensuiker) in water.

Het wordt gebruikt bij waterdunne diarree en braken (overgeven).

Bron: Apotheek.nl
Beschrijving

Als u niet meer beter wordt

Er komt een moment waarop u niet meer beter kunt worden. Uw arts kan nog wel heel veel voor u doen. Hij kan ervoor zorgen dat u minder pijn of andere ongemakken heeft. Dit heet palliatieve zorg. Alle behandelingen zijn erop gericht om het u zo aangenaam mogelijk te maken en te voorkomen dat u lijdt. 

Waarschijnlijk krijgt u palliatieve zorg van een team van zorgverleners, zoals uw huisarts en de wijkverpleging. Ook zijn er vrijwilligers die u en uw naasten kunnen ondersteunen. Zij nemen de zorg van uw familie (voor een deel) over als daar behoefte aan is. Op Netwerk palliatieve zorg ziet u welke organisatie palliatieve zorg biedt in uw regio. 

Lijden verlichten

Behandelingen om pijn en lijden te verlichten

Een arts heeft verschillende behandelingen om pijn en lijden te verminderen. Enkele bekende zijn:

  • Pijnbestrijding. Pijnmedicijnen zijn bijvoorbeeld: paracetamol , nsaid's als: ibuprofen diclofenac  en naproxen  (nsaid's kunnen veel maagklachten geven) en tramadol .
  • Een bijzondere pijnstiller is morfine . Dit medicijn vermindert pijn en eventuele benauwdheid. Morfine wordt meestal gegeven als andere, minder sterke, pijnmedicijnen niet meer helpen. Van veel morfine kunt u soms voor een tijdje suf of verward worden. Morfine is een middel waar uw lichaam snel aan gewend raakt. Het betekent dat u na enige tijd wat meer morfine nodig kunt hebben om de pijn onder controle te houden. Omdat morfine een sterk pijnmedicijn is en ook tegen benauwdheid goed kan helpen, wordt het middel veel gebruikt bij ernstige ziekten in de laatste levensfase.
  • Behandeling van angst. Van de zogenoemde benzodiazepinen als oxazepam  en diazepam  wordt u rustig, ontspannen en minder angstig.
  • Aanpak van verwardheid. Meestal wordt hier haloperidol  voor gebruikt.
  • Palliatieve chemotherapie of radiotherapie. Soms hebben kankerpatiënten die niet lang meer te leven hebben veel last van een tumor, bijvoorbeeld pijn of benauwdheid. Met palliatieve chemotherapie (medicijnen via een infuus) of radiotherapie (bestraling) kan de arts de klachten verminderen.
  • Cannabis . U kunt eventueel cannabis op recept proberen: als u ernstig ziek bent, niet meer beter wordt en andere medicijnen of behandelingen niet (voldoende) helpen of te veel bijwerkingen geven. Er is nog weinig goed onderzoek naar gedaan, maar sommige artsen en patiënten vinden dat het kan helpen bij pijn, misselijkheid, overgeven of slaapproblemen. Bespreek het met uw huisarts.
  • Palliatieve sedatie. Bij palliatieve sedatie geeft een arts u medicijnen waardoor u gaat slapen. Meestal is dit het slaapmedicijn Midazolam . Dit doet een arts als u veel pijn heeft, of het bijvoorbeeld erg benauwd heeft. En als het niet lukt om dit op een andere manier op te lossen. Doordat u slaapt, heeft u geen last meer van de pijn of benauwdheid.
    Er zijn verschillende vormen van palliatieve sedatie:
    • Oppervlakkige sedatie: bij oppervlakkige sedatie ligt u te soezen. U bent een beetje suf, maar u maakt nog wel mee wat er om u heen gebeurt.
    • Diepe sedatie: u slaapt dan steeds.
    • Tijdelijke sedatie.
    • Continue sedatie.

U beslist samen met uw huisarts wat voor u het beste is. Het helpt om dit gesprek met uw huisarts goed voor te bereiden.

    tramadol

    Tramadol is een morfineachtige pijnstiller (opiaat). Het heeft een sterke pijnstillende werking.

    Artsen schrijven het voor bij plotselinge of langdurige hevige pijn en bij zenuwpijn. Soms schrijven artsen het voor bij seksuele stoornissen (voortijdige zaadlozing).

    Bron: Apotheek.nl

    naproxen

    Naproxen is een ontstekingsremmende pijnstiller. Dit soort pijnstillers wordt ook wel NSAID genoemd. Het werkt pijnstillend, ontstekingsremmend en koortsverlagend.

    Het is te gebruiken bij pijn waarbij ook sprake is van een ontsteking, zoals bij gewrichtspijn, reumatoïde artritis, ziekte van Bechterew en jicht. Bovendien bij koliekpijn, hoofdpijn, migraine en menstruatieklachten, zoals abnormaal vaginaal bloedverlies. Het wordt soms ook gebruikt bij artrose, spierpijn en klachten door griep of verkoudheid.

    Bron: Apotheek.nl

    diclofenac

    Diclofenac is een ontstekingsremmende pijnstiller. Dit soort pijnstillers wordt ook wel NSAID's genoemd. Het werkt pijnstillend, ontstekingsremmend en koortsverlagend.

    Het is te gebruiken bij pijn waarbij ook sprake is van een ontsteking, zoals bij gewrichtspijn, reumatoïde artritis, ziekte van Bechterew en jicht.

    Bovendien bij koliekpijn, menstruatieklachten, zoals abnormaal vaginaal bloedverlies, migraine en hoofdpijn. Het wordt soms ook gebruikt bij artrose, spierpijn en klachten door griep of verkoudheid.

    Bron: Apotheek.nl

    diazepam

    Diazepam behoort tot de benzodiazepinen. Het werkt rustgevend, spierontspannend, vermindert angstgevoelens en beïnvloedt de overdracht van elektrische prikkels in de hersenen.

    Artsen schrijven het voor bij angstgevoelens en gespannenheid, paniekstoornissen, slapeloosheid, alcoholontwenning, spierkrampen, epilepsie en onrust.

    Bron: Apotheek.nl

    oxazepam

    Oxazepam behoort tot de benzodiazepinen. Het werkt rustgevend, spierontspannend, vermindert angstgevoelens en beïnvloedt de overdracht van elektrische prikkels in de hersenen.

    Artsen schrijven het voor bij angstgevoelens en gespannenheid, slapeloosheid en alcoholontwenning.

    Bron: Apotheek.nl

    midazolam

    Midazolam behoort tot de benzodiazepinen. Het werkt rustgevend, spierontspannend, vermindert angstgevoelens en beïnvloedt de overdracht van elektrische prikkels in de hersenen.

    Artsen schrijven het voor bij slapeloosheid, onrust, aanvallen van epilepsie, hik en alcoholontwenning.

    Bron: Apotheek.nl

    haloperidol

    Haloperidol behoort tot de klassieke antipsychotica. Het remt in de hersenen de effecten van de natuurlijk voorkomende stof dopamine. Hierdoor verminderen psychosen en onrust.

    Artsen schrijven het voor bij psychose, schizofrenie, manie, onrust, dementie, tics, dwangstoornissen, misselijkheid en braken en hik.

    Bron: Apotheek.nl

    cannabis

    Cannabis is een kruidenmiddel, het bevat de toppen van de plant Cannabis sativa. Andere namen zijn marihuana of wiet. De apotheek levert speciale producten met een vaste samenstelling aan werkzame stoffen: de medicinale cannabis.

    Artsen schrijven medicinale cannabis voor bij MS (multipele sclerose). Ze schrijven het soms voor bij ernstige spierkrampen door ruggenmergschade, misselijkheid en braken door behandeling van kanker, hiv, aids of hepatitis C, chronische pijn, vooral zenuwpijn, tics (syndroom van Gilles de la Tourette) en glaucoom (verhoogde oogboldruk).

    Ze schrijven het ook voor in de palliatieve zorg (zorg in de laatste levensfase) om misselijkheid en pijn te bestrijden en de eetlust op te wekken. En bij epilepsie, maar de werking is daarbij niet aangetoond.

    Uw arts zal cannabis pas voorschrijven als de gebruikelijke behandelingsmethoden onvoldoende werken of wanneer er te veel bijwerkingen optreden.

    Bron: Apotheek.nl

    paracetamol

    Paracetamol werkt pijnstillend en koortsverlagend.

    Het is te gebruiken bij verschillende soorten pijn zoals, hoofdpijn, migraine, koorts, griep, verkoudheid, keelpijn, bijholteontsteking, middenoorontsteking, oorpijn, artrose, spierpijn, gewrichtspijn en menstruatieklachten.

    Bron: Apotheek.nl

    ibuprofen

    Ibuprofen is een ontstekingsremmende pijnstiller. Dit soort pijnstillers wordt ook wel NSAID genoemd. Het werkt pijnstillend, ontstekingsremmend en koortsverlagend.

    Het is te gebruiken bij pijn waarbij ook sprake is van een ontsteking, zoals bij gewrichtspijn, reumatoïde artritis, ziekte van Bechterew en jicht. Bovendien bij migraine, hoofdpijn en menstruatieklachten, zoals abnormaal vaginaal bloedverlies. Het wordt soms ook gebruikt bij artrose, spierpijn en klachten door griep of verkoudheid.

    Bron: Apotheek.nl

    morfine

    Morfine is de belangrijkste vertegenwoordiger van de morfineachtige pijnstillers (opiaten). Het heeft een sterk pijnstillende werking.

    Artsen schrijven het voor bij plotselinge hevige pijn, zoals pijn na een operatie, ernstige verwonding, pijn na een hartinfarct of koliekpijn. Ook bij langdurige hevige pijn, zoals pijn bij kanker.

    Artsen schrijven het ook voor bij ernstige benauwdheid door hartfalen en in de palliatieve zorg (zorg in de laatste levensfase).

    Bron: Apotheek.nl
    Vertegenwoordiger

    Wat als u zelf niet meer kunt beslissen

    U kunt een huisgenoot, familielid of goede vriend al in het begin van uw ziekte aanwijzen als uw vertegenwoordiger. Zo’n vertegenwoordiger is iemand die voor u beslissingen neemt over behandelingen als u dat zelf niet meer kunt. Bijvoorbeeld als u erg vergeetachtig wordt of misschien niet meer aanspreekbaar. Als u hoort dat u ongeneeslijk ziek bent is het daarom belangrijk met uw vertegenwoordiger te bespreken wat uw wensen zijn voor het laatste deel van uw leven. Wie is uw vertegenwoordiger? 

    Hoe wijst u een vertegenwoordiger aan? 
    U schrijft de naam van deze persoon op papier. En u zet erbij dat u wil dat deze persoon uw vertegenwoordiger is als u zelf niet meer kunt beslissen (dit heet wilsonbekwaam). Zet de datum, uw naam en uw handtekening op het papier. En geef een kopie van het papier aan uw arts. 

      Beslissen over behandeling

      Wie beslist wat over uw behandelingen?

      Wat mag u beslissen over uw behandeling? 
      Het gaat om u. Het gaat om uw lichaam en het gaat om uw ziekte. U beslist natuurlijk zelf wat er met u mag of kan gebeuren. U mag het altijd zeggen als u een bepaalde behandeling niet (meer) wilt. De mensen die u helpen of behandelen bespreken dat met u. Samen bekijkt u wat goed bij u past en hoe u het het liefste wilt. Soms kan uw huisarts het niet met u bespreken. U bent bijvoorbeeld erg verward of versuft. De arts zal u dan de behandeling geven die hij nodig vindt. Daarom is het belangrijk om van tevoren met huisgenoten en uw huisarts te bespreken wat u zou willen als u het niet meer zelf kunt vragen.

      Wat mag een dokter beslissen over uw behandeling? 
      Uw arts zal u graag de beste zorg geven. Dat hij of zij dat hoort te doen staat ook nog eens in de wet. Soms kan uw arts besluiten om een behandeling niet meer te geven. Dat doet uw arts alleen als hij of zij weet dat de behandeling weinig kan helpen en het voor u vooral nadelen heeft. Natuurlijk zal uw arts dit zo mogelijk met u bespreken. Kunt u zelf niet meer beslissen, dan kan een van uw dierbaren u daarbij helpen door u te vertegenwoordigen.

      Wensen vastleggen

      Uw wensen vastleggen in een wilsverklaring

      In een wilsverklaring geeft u aan dat u een behandeling niet wilt of juist wel wilt. Een wilsverklaring moet zo geschreven zijn dat er geen enkele twijfel bestaat over uw wensen. Schrijf  precies op wat u wenst in bepaalde situaties en bespreek dit met uw huisarts. De huisarts weet dan precies wat uw wensen zijn. Neem bij de bespreking eventueel iemand mee waar u veel vertrouwen in heeft. Hij of zij kan misschien extra vragen stellen.

      In een wilsverklaring kunt u ook aangeven dat u bij een hartstilstand niet meer gereanimeerd wilt worden. Met reanimeren bedoelen we hartmassage door drukken op uw borst en beademen. Wilt u dit vanwege uw ernstige ziekte niet meer? Maak dan in overleg met uw huisarts een niet-reanimeerverklaring. 

      ORS

      ORS is een oplossing van zouten en glucose (druivensuiker) in water.

      Het wordt gebruikt bij waterdunne diarree en braken (overgeven).

      Bron: Apotheek.nl
      Wilsverklaring

      Wilsverklaring

      U kunt zelf een wilsverklaring maken. Dat mag in uw eigen woorden. Eventuele taalfouten zijn niet erg. Zorg dat uw naam, handtekening en datum eronder staan. U vindt hieronder een voorbeeld. 

      Eventueel kunt u ook een standaardwilsverklaring gebruiken:

      Als u niet gereanimeerd wilt worden als u een hartstilstand krijgt: 

      Ook als u een euthanasieverzoek wilt vastleggen, mag dat in uw eigen woorden. 

      Goed voor uzelf zorgen

      Zorg goed voor uzelf

      Probeer zo veel mogelijk de baas over uw leven te blijven. De meeste mensen vinden dat prettig. Dat betekent dat u duidelijk maakt wat u wilt en ook wat u níet wilt. U kunt bijvoorbeeld iemand uitnodigen om u regelmatig te blijven bezoeken. Omgekeerd kunt u er ook voor kiezen om iemand wat minder of niet meer te ontvangen, omdat u vindt dat u elkaar niets meer te zeggen heeft. Wees eerlijk tegen uzelf en tegen anderen.

      Kijk vooral naar wat er wel kan. Misschien kunt u nog op vakantie. Denk ook aan een aangepaste vakantie. U kunt daarvoor de Blauwe Gids bestellen bij de Nederlandse Branchevereniging Aangepaste Vakanties.

      U kunt hulp vragen bij dagelijkse huishoudelijke activiteiten, zoals het boodschappen doen. Zo houdt u misschien wat energie over voor andere bezigheden.

      Zoek bijtijds (professionele) hulp als u denkt het niet aan te kunnen. Misschien helpt het u met een deskundige te praten over uw onzekerheden en angsten.

        Meer informatie

        Meer informatie over zorg en ondersteuning in de laatste levensfase

        Hier vindt u meer informatie over zorg en ondersteuning in de laatste fase van het leven:

        Deze tekst is onder andere gebaseerd op de brochure Spreek op tijd over uw levenseinde van de KNMG, en op de Richtlijn Levensbeëindiging op verzoek bij patiënten met een psychische stoornis

          Laatst herzien op

          Vond u deze informatie nuttig?

          Vond u deze informatie nuttig?
          Heeft u nog een suggestie of opmerking? Dit is niet verplicht.
          Kunt u toelichten waarom niet? Dit is niet verplicht.