Ik heb een sociale fobie

In het kort

In het kort

  • Bij een sociale fobie bent u altijd erg bang voor de reactie of de kritiek van anderen.
  • Daardoor kunt u paniekaanvallen krijgen. 
  • Klachten zijn bijvoorbeeld flauwvallen, hartkloppingen, zweten, misselijkheid en hyperventilatie. 
  • Noteer in een dagboekje waar en wanneer u angstig bent en bespreek dit met uw huisarts.
  • Soms is de hulp van een psycholoog nodig om te leren omgaan met de gevreesde situaties.
  • Medicijnen kunnen helpen, zoals antidepressiva.
Beschrijving

Wat is een sociale fobie?

Wanneer u altijd erg bang bent voor de reactie of de kritiek van anderen, kunt u een sociale fobie hebben. 

U bent bijvoorbeeld bang dat u zich belachelijk maakt als u gaat trillen, blozen of transpireren. Alleen al de gedachte dat u naar een etentje of feestje zou moeten, geeft grote angst. Sommige mensen raken in paniek als ze een presentatie voor een groep mensen moeten geven. We noemen dat podiumvrees.

Vanwege de angst gaat u misschien niet naar feestjes, en geeft u die presentatie niet. Als u wel doorzet, voelt u daarbij een vreselijke angst. 

Bij sommige mensen is de angst er alleen in bepaalde situaties. Iemand kan bijvoorbeeld podiumvrees hebben, maar dineren met veel mensen geen probleem vinden. Anderen zijn bang in allerlei sociale situaties. Zo kan zelfs telefoneren al een probleem zijn.

    Verschijnselen

    Verschijnselen van een sociale fobie

    Met een sociale fobie weet u dat er geen echt gevaar dreigt. U bent bang om af te gaan of een foutje te maken. U vindt van zichzelf dat u een perfecte indruk moet maken. Daardoor voelt u zich heel erg ongemakkelijk, en wordt u nerveus en gespannen. De angst kan klachten zoals hartkloppingen en benauwdheid veroorzaken. Dit geeft u vervolgens het gevoel dat u de situatie niet aankunt, en u vreest dat anderen dit zullen merken. Dit versterkt de angst nog meer, waardoor u in paniek kunt raken.

    Op momenten dat u erg angstig bent kunt u de volgende klachten krijgen:

    • hartkloppingen, transpireren, koude rillingen, duizeligheid en beven;
    • benauwdheid, een vervelend gevoel in de borst;
    • tintelingen of een doof gevoel in handen en/of voeten;
    • droge mond, misselijkheid, maagpijn, braken of diarree;
    • hoofdpijn, rood worden, flauwvallen;
    • het gevoel niet meer te weten wie of waar u bent;
    • het gevoel dat u de controle over uzelf verliest, gek wordt of doodgaat.

    Zo'n aanval van angst (paniek) kan minuten tot uren duren. Meestal gaan de klachten snel over als de situatie waarvoor u zo bang bent, is verdwenen. 

    Iemand met een sociale fobie zal situaties die paniek kunnen geven, meestal proberen te vermijden.

      ORS

      ORS is een oplossing van zouten en (druiven)suiker in water.

      Het wordt gebruikt bij waterdunne diarree en braken.

      Bron: Apotheek.nl
      Oorzaken

      Hoe ontstaat een sociale fobie?

      Waarom sommige mensen een sociale fobie krijgen, is niet duidelijk. In sommige families komen angststoornissen, zoals een fobie, vaker voor. Erfelijkheid lijkt een rol te spelen. Je zou kunnen zeggen dat de een kwetsbaarder is dan de ander. 

      We denken dat bepaalde stoffen (neurotransmitters) invloed hebben op iemands gevoeligheid voor angst of paniek. Neurotransmitters zitten bij iedereen in het bloed en in het zenuwstelsel. 

      Ook onze opvoeding en ervaringen in ons leven spelen een rol. De manier waarop we met angst omgaan lijkt dus voor een deel ook aangeleerd.

      Sommige mensen hebben meer kans op een angststoornis, zoals een sociale fobie. Bijvoorbeeld:

      • mensen die alleen wonen
      • mensen zonder werk
      • mensen met weinig inkomen
      • mensen met een lagere opleiding
      • mensen die depressief zijn (geweest)
      • mensen met een verslavingsprobleem
      • mensen die een hele heftige gebeurtenis hebben meegemaakt (psychotrauma)

      Het is niet altijd duidelijk of de angststoornis de oorzaak of het gevolg is van de bovenstaande punten. U kunt bijvoorbeeld een sociale fobie krijgen doordat u alleen woont. Maar u kunt ook alleen gaan wonen, omdat u een sociale fobie heeft.

      Adviezen

      Wat kunt u zelf doen bij een sociale fobie?

      U kunt zelf veel doen om uw angstklachten te verminderen. Begin bijvoorbeeld met het bijhouden van een ‘dagboekje’:

      • Schrijf op wat er gebeurt op momenten dat u zich angstig voelt. Welke gedachten spelen er dan door uw hoofd? Waar bent u bang voor? Wat voelt u? Hoe reageert u hierop? En wat doet u dan?
      • Kijk eens kritisch of uw angstgedachten wel kloppen en of er echt reden is voor paniek. Bedenk vervolgens welke positieve, geruststellende gedachten u tegenover uw angstige gedachten kunt zetten. Zo voorkomt u dat uw angst de overhand krijgt. Vaak lukt het dan beter de angstige momenten te doorstaan en rustig te blijven tot u zich beter voelt. 
      • Schrijf deze positieve gedachten op zodat u ze op moeilijke momenten kunt nalezen.
      • Noteer ook wat u voortaan in angstige momenten kunt doen. Bijvoorbeeld rustig ademen om te ontspannen. 
      • Zoek steun bij mensen die u vertrouwt. Leg aan hen uit waar u last van heeft. De meeste mensen hebben hier begrip voor. Laat ze eventueel deze tekst lezen.
      • Ga gelegenheden die u angst aanjagen niet uit de weg. Op de korte termijn lijkt het vermijden van angstige situaties misschien even te helpen. Maar u leert daardoor niet met de angst om te gaan en deze te doorstaan. Uiteindelijk wordt de angst daardoor alleen maar erger.
      • Het is goed om te weten dat angst meestal na 60 tot 90 minuten vanzelf minder wordt. Het geeft u misschien de moed om de situaties waar u bang voor bent niet te vermijden. Als u de moed kunt vinden om een angstige situatie te doorstaan, zult u soms merken dat er niet zoveel reden was om bang te zijn. Zo kan uw angst langzaam uitdoven.

      ORS

      ORS is een oplossing van zouten en (druiven)suiker in water.

      Het wordt gebruikt bij waterdunne diarree en braken.

      Bron: Apotheek.nl
      Behandeling

      Behandeling bij sociale fobie

      Als u een dagboekje heeft bijgehouden, kan het helpen dit met uw huisarts te bespreken. Dan wordt vaak duidelijk hoe uw angsten ontstaan en hoe u uw angstgedachten kunt verminderen of doorbreken. 

      • Soms zijn meer gesprekken nodig, bijvoorbeeld met de praktijkondersteuner GGZ of een psycholoog. Door praten en oefenen kunt u leren uw gedachten en reacties op angst te veranderen. 
      • Behandeling met medicijnen (antidepressiva) blijkt soms goed te helpen. 

      Afhankelijk van de ernst van uw sociale fobie kiest u voor gespreks- en oefentherapie of behandeling met medicijnen (antidepressiva), of voor een combinatie van beide.

      Meer informatie over de hulpverlening vindt u in het onderwerp Psychische klachten

      Medicijnen

      Medicijnen bij een sociale fobie

      Medicijnen tegen depressie (antidepressiva) helpen de klachten bij een sociale fobie te verminderen, bijvoorbeeld citalopram , sertraline of paroxetine .

      • Antidepressiva beginnen na ongeveer 6 weken goed te werken.
      • In de eerste weken zijn bijwerkingen mogelijk, zoals meer angst, een droge mond, maagdarmklachten, slaperigheid of slapeloosheid, transpireren en minder zin in vrijen. De bijwerkingen verschillen per middel en verdwijnen meestal na verloop van tijd.
      • Op langere termijn kunt u aankomen in gewicht.

      Gebruikt u kalmeringsmiddelen, zoals passiflora, valeriaan en sint-janskruid ? Vertel dit aan uw huisarts. Ook al zijn die middelen zonder recept te verkrijgen, ze hebben een slecht effect op de werking van antidepressiva.

      Door het starten van antidepressiva kan de angst tijdelijk toenemen. Daarvoor kunt u eventueel kalmeringsmiddelen (benzodiazepines) gebruiken, zoals diazepam of oxazepam . Deze middelen werken versuffend en verslavend. Gebruik ze daarom hooguit 2 tot 4 weken. Bespreek 1 tot 2 weken nadat u begonnen bent met de medicijnen met uw huisarts hoe het gaat.

      In bepaalde situaties, zoals bij podiumvrees, kunt u voor het optreden een medicijn (bètablokker) nemen. De bètablokker vertraagt de hartslag en vermindert het zweten of trillen. Hierdoor voelt u zich lichamelijk wat rustiger. Het is verstandig dit middel vooraf, op een ander moment, een keer uit te proberen.

        oxazepam

        Oxazepam behoort tot de benzodiazepinen. Het werkt rustgevend, spierontspannend, vermindert angstgevoelens en beïnvloedt de overdracht van elektrische prikkels in de hersenen.

        Artsen schrijven het voor bij angstgevoelens en gespannenheid, slapeloosheid en alcoholontwenning.

        Bron: Apotheek.nl

        paroxetine

        Paroxetine behoort tot de serotonineheropnameremmers, ofwel SSRI's. Het regelt in de hersenen de hoeveelheid serotonine. Deze lichaamseigen stof speelt een rol bij emoties en stemmingen. SSRI's verbeteren de stemming en verminderen angsten.

        Artsen schrijven het voor bij depressie en bij angststoornissen, zoals een dwangstoornis, paniekstoornis, sociale fobie en posttraumatische stressstoornis.

        Het wordt ook gebruikt bij zenuwpijn, bij bepaalde soorten jeuk, bij seksuele stoornissen (vroegtijdige zaadlozing) en bij opvliegers tijdens de overgang.

        Bron: Apotheek.nl

        citalopram

        Citalopram behoort tot de serotonineheropnameremmers ofwel SSRI's. Het regelt in de hersenen de hoeveelheid serotonine.

        Deze lichaamseigen stof speelt een rol bij emoties en stemmingen. SSRI's verbeteren de stemming en verminderen angsten.

        Artsen schrijven het voor bij depressie en bij angststoornissen, zoals een dwangstoornis, paniekstoornis, sociale fobie en posttraumatische stressstoornis. Soms wordt citalopram ook gebruikt bij voortijdige zaadlozing.

        Bron: Apotheek.nl

        sertraline

        Sertraline behoort tot de serotonineheropnameremmers, ofwel SSRI's.
        Het regelt in de hersenen de hoeveelheid serotonine.

        Deze lichaamseigen stof speelt een rol bij emoties en stemmingen. SSRI's verbeteren de stemming en verminderen angsten.

        Artsen schrijven het voor bij depressie en bij angststoornissen, zoals sociale fobie, dwangstoornis, paniekstoornis en posttraumatische stressstoornis.
        Het wordt ook gebruikt bij bepaalde menstruatieklachten (premenstrueel syndroom), bij bepaalde soorten jeuk, bij hik en bij seksuele stoornissen (voortijdige zaadlozing).

        Bron: Apotheek.nl

        valeriaan

        Valeriaan heeft een licht rustgevende werking. De samenstelling van de beschikbare producten wisselt sterk.

        Het wordt gebruikt bij lichte vormen van nervositeit, stress en spanning en bij slapeloosheid.

        Bron: Apotheek.nl

        sint-janskruid

        Sint-janskruid heeft een antidepressieve werking.

        Net als de andere medicijnen tegen depressiviteit beïnvloedt sint-janskruid de lichaamseigen stoffen in de hersenen die een rol spelen bij stemmingen en emoties. Hoe het precies werkt is nog niet helemaal bekend.

        Let op! Alleen bij de medicijnen die zijn geregistreerd als geneesmiddel, is de werkzaamheid onderzocht. De kruidenmiddelen met sint-janskruid niet (zie ook de rubriek 'Hoe te verkrijgen; recept nodig en welke toedieningsvormen' onderaan deze tekst).

        Sint-janskruid wordt gebruikt bij depressie.

        Bron: Apotheek.nl

        diazepam

        Diazepam behoort tot de benzodiazepinen. Het werkt rustgevend, spierontspannend, vermindert angstgevoelens en beïnvloedt de overdracht van elektrische prikkels in de hersenen.

        Artsen schrijven het voor bij angstgevoelens en gespannenheid, paniekstoornissen, slapeloosheid, alcoholontwenning, spierkrampen, epilepsie en onrust.

        Bron: Apotheek.nl
        Hoe gaat het verder?

        Hoe gaat het verder met een sociale fobie?

          Samen met de huisarts zoekt u naar de beste aanpak voor uw sociale fobie. Het gaat dan om gesprekken, zelfhulp, ondersteuning van een psycholoog of medicijnen. U zoekt samen naar een manier die goed bij u past. Soms zal de huisarts de praktijkondersteuner GGZ (POH-GGZ) vragen u te begeleiden. 

          • Als u een dagboekje heeft bijgehouden, kan het helpen dit te bespreken. Dan wordt vaak duidelijk hoe uw angsten ontstaan en hoe u uw angstgedachten kunt verminderen of doorbreken.
          • Met ondersteuning vanuit de huisartsenpraktijk kunt u kijken of u de angstklachten thuis stap voor stap zelf kunt verminderen. U kunt op internet ook een zelfhulpcursus volgen.
          • Soms is het nodig dat een psycholoog u verder helpt. Door praten en oefenen kunt u leren uw gedachten en reacties op angst te veranderen. We noemen dit cognitieve gedragstherapie. U leert te ontspannen waardoor u nieuwe situaties beter aandurft.
          • Behandeling met medicijnen (antidepressiva) kan soms een goede ondersteuning bieden. Afhankelijk van de ernst van de klachten kunt u kiezen voor gespreks- en oefentherapie, voor behandeling met medicijnen (antidepressiva), of voor een combinatie van beide.
          • Als u antidepressiva gaat gebruiken, wordt na 6 weken bekeken of het gekozen middel goed werkt.
          • Als het helpt, is het de bedoeling hier 6 tot 12 maanden mee door te gaan.
          • Als u ernstige bijwerkingen heeft, of u wilt de dosering van uw medicijnen veranderen of stoppen, neem dan contact op met uw huisarts om te overleggen. Antidepressiva moeten geleidelijk worden afgebouwd. 

          Uiteindelijk kunt u bereiken dat u nog maar weinig last heeft van uw angsten.

          Heeft u een terugval? Denk dan niet dat het vanzelf wel weer overgaat. Wacht niet te lang en maak weer een afspraak met de huisarts of met de psycholoog die u geholpen heeft.

          Meer informatie
          Laatst herzien op

          Vond u deze informatie nuttig?

          Vond u deze informatie nuttig?
          Heeft u nog een suggestie of opmerking? Dit is niet verplicht.
          Kunt u toelichten waarom niet? Dit is niet verplicht.